Paseo con Álvarez Blázquez

Paseo Con ÁLvarez BláZquez

view presentation (tags: alvarez_blazquez letras_galegas paseo_literario)

Roberto Salgueiro. Historia da chuvia que cae todos os días

Chove e o traballo na construción ten que esperar. Na cociña da casa, Manuel e Andrés (pai e fillo) discuten, mesmo chegando ás mans, a situación laboral e, sobre todo, a súa relación familiar. Nesta peza teatral, tan curta coma intensa, faise unha radiografía cabal da Galicia do último medio século. O tema máis visible é o da emigración, pero isto non significa que sexa o tema central porque enganchandos a el, como causa ou como efecto, vai o do traballo, o das relacións socio-laborais, o das relacións familiares, o da violencia doméstica, o noivado...
Non sei se hai estudos que valoren os efectos psicolóxicos da emigración nas familias do país, pero abondaría coa lectura de Historia da chuvia para decatarse do sobreprezo pagado por moitas delas, por non dicir todas. Os tres personaxes que vemos en escena (pai, fillo e noiva) levan unha vida -diferente segundo a xeración- marcada pola necesidade de satisfacer as necesidades básicas. Cada xeración sufriu e respondeu a diferentes formas de explotación, pero a cara cambiante desta ten presenza constante. Así, Manuel padeceu unha escola mísera e violenta que abandona cedo para atender os traballos da casa; o extravío das vacas supúxolle unha malleira do seu pai que o deixou estarricado varios días na cama. Despois, xa de casado, marcha á emigración e sofre a separación da muller e do fillo, ademais dunhas condicións laborais de escravo. A necesidade manda, pero o fillo Andrés non lle perdoará o que considera un abandono. A morte da nai obriga o retorno, e o fillo apandará coa carraxe e as malleiras do pai que, agora vello e enfermo, recibe o axuste de contas do Andrés. Retornado da emigración, Manuel segue soportando condicións laborais de escravo, e aínda grazas porque lle permitiron cotizar para chegar a unha pensión. A xeración de Andrés, pola contra, loita e logra mellorar as condicións no traballo; pero cúlpase de non logralas tamén para os emigrantes que traballan para o mesmo patrón. A súa noiva tamén sufrirá as condicións asoballadoras da precariedade laboral.
Tres personaxes (catro se contamos o amigo que non aparece en escena) e dúas actitudes: a de resistencia, aínda que por veces cargada de resignación, do pai e da noiva e a, chamémoslle, abandonista do fillo que prefire liscar para a emigración nas Canarias antes que seguir aturando situacións inxustas no país. Andrés cabréase co mundo e págallas o pai, a moza, o amigo. O carácter reflexivo do pai e da moza quizais logren convencelo de que unha fuxida non arranxa a situación na casa nin fóra.
O escenario é un espazo pechado: a cociña. Sabemos do momento do día pola luz que entra pola fiestra. Entre as dúas partes da obra pasa unha noite, que non foi para todos os personaxes de acougo e reflexión. A cociña aínda hoxe en día é un espazo simbólico; o mesmo que antes á calor da lareira, os membros da familia contábanse historias, falaban, arranxaban diferenzas...
Así e todo, esta cociña ten dúas portas. E a este espectador non lle queda moi claro se Andrés vai facer o que lle di ó pai ou vai seguir coa súa arroutada. ¿Teno claro o pai? Mentres Manuel sae pola porta principal para darlle un recado a Luís (amigo do fillo), Andrés "recolle a chaqueta que deixara na cadeira e sae". Pola porta traseira.
Esa chuvia que acubilla os personaxes na cociña, que provoca que rifen e laven vellas feridas, "cae todos os días". Convértese na historia de nunca acabar e soa a ameaza que asexa os tres personaxes que vemos en escena.

---

Sobre a obra e o autor: Vieiros Lukor.com dá noticia de premios literarios. O parrulo nun vaso, felicita o autor e comenta a obra. El País: "Feira das artes escénicas". El Correo Gallego. Xornal.com. Premios literatura: "El jurado valoró de este texto la dramatización que el autor hace de los conflictos sociales presentes en Galicia hoy en día, como la falta de perspectivas laborales, las cargas familiares, la emigración, y el choque generacional. Además, destacó que se trata de una obra 'comprometida', que emplea un 'gallego vivo', con 'diálogos ágiles, tensos, creíbles y con carga dramática'".

---

Roberto Salgueiro, Historia da chuvia que cae todos os días, Vigo, Xerais/IGAEM, 2008. Premio Álvaro Cunqueiro para textos teatrais 2007.

Imaxe en Praza das Letras.

Julio Camba: acento, prosodia e allo.

0. Acabo de ler unha escolma de artigos de Julio Camba presentada baixo o título Maneras de ser español. Libro de tapas duras, con foto do autor elegantemente vestido e título en rojo y gualda. Ediciones Luca de Tena, Madrid, 2008. Leva unha interesante introdución de Almudena Revilla Guijarro precedida dun artigo recordatorio do primeiro cabodano do autor asinado por César González-Ruano. O libro componse de nove seccións que van desenvolvendo distintas facetas destas Maneras de ser español, comezando pola definición de "ser español", seguindo pola política (crónicas parlamentarias), o espírito anárquico, a capital, as dúas Españas, a pluralidade de España, a cociña, o periodismo... O artigo máis antigo é de 1904 e o máis achegado a nós dos anos cincuenta. Así e todo, resulta sorprendente a "actualidade" das crónicas parlamentarias. Se lle quitamos algún nome que nos identifique o momento histórico sobre o que escribe, moitas desas crónicas podía asinalas hoxe mesmo... e serían suaves, así e todo.

1. O que peor leva Camba é o asunto da pluralidade de España. Esta cuestión pono furioso de vez. Resúltalle imposible ver máis variacións cás do traxe rexional, a comida ou a división provincial. Ás veces mesmo entra en contradicións: quéixase de que os estranxeiros ou mesmo os españolitos que andan polo estranxeiro vexan os seus paisanos disfrazados con sombreiro cordobés e sachando con acento andaluz, pero a Camba pásalle algo semellante cando ve os españolitos en España. A percepción que o arousán ten da pluralidade de España é aguzada na lingua e roma no razoamento. Igual ca hoxe en día, tamén os cataláns levan a peor parte na crítica do "regionalismo" porque sempre leva máis paus quen vai en cabeza.

2. Relación directa con esa perigosa pluralidade española téñena os idiomas vernáculos. Raro en Camba se temos en conta que dominaba varias e comía delas. Ou non tan raro... se temos en conta que das linguas vernáculas non se come. Ha ser isto último. Do catalán fala Julio Camba en clave de traxedia (pp. 186-7): "A todos los españoles suele indignarnos mucho que los catalanes hablen catalán. Hay algo, sin embargo, que nos indigna más todavía, y es el que hablen castellano". E métese logo co acento catalán -ten obsesión polo tema-, como algo "terrible" do que os cataláns non se poden desprender. "El catalán, por razón de su acento, está incapacitado para la mayoría de las cosas en cuanto sale de Cataluña". O artigo que se cita mantén esta liña do cabo á cruz. Seica lle acarrexou ó autor unha boa restra de cualificativos como para adornar toda a súa árbore xenealóxica ata Adán ou máis alá.
Despois de nos describir a traxedia do catalán, pasa a revelarnos o segredo do vascuence. Supoñendo que exista tal lingua, deberá de ter unhas cincocentas palabras; o resto "son una hábil invención" (p. 201). Se hai un rico vocabulario vascuence, o depositario é Mourlane Michelena, que o emprega para falar só.
Os galegos, coma sempre, viaxamos con billete de terceira. "Galicia es un país encantador; pero tiene un inconveniente: el galleguismo" (p. 205). (Escribiu "país", pero creo que non chega a definir esta palabra; se o fixo, non me decatei.) O "regionalismo" cualifícao de "cursilería". Tocante á lingua dese "país" só serve para "hacer versos, conmprar pescado y hablarles a las gallinas" (p. 207). ¿E o acentiño? Pues el acentiño... depende: por un lado, pódese "pasar" (p. 186); por outro, condénanos á mudez artística ("Nosotras somos gallegas y en esta compañía no se puede tener acento"; p. 212). Pero quitado isto,

"el acento es uno de los grandes encantos de Galicia. Cuando yo llegué a Galicia, los primeros amigos a quienes vi prorrumpieron en ayes lastimeros:
-¡Fulaniño! -me decían-. Vendrás muy cansadiño. ¡Pobriño!
Parecía que lloraban, y lo que hacían era manifestar una gran alegría. Son los inconvenientes de este acento tan dulce" (p. 213).

Na concepción lingüística de Julio Camba o acento é unha peza fundamental. É o prebe de calquera idioma. E como tal prebe, pode ser exquisito ou noxento: "... y aún dentro de la misma Francia, país de una cociña tan refinada, los marselleses hablan con un acento que, en su cincuenta por ciento, no tiene nada que ver con la prosodia, sino que es únicamente olor de ajos" (p. 267).
Esta teima de Camba co acento lémbrame a actitude dalgún dos meus alumnos: por Dios, que no se les note el acento que no quieren parecer montunos. Seica que lle chaman a isto autoodio ou autoxenreira ou complexo de inferioridade ou algo así. Haberá que llo preguntar a un psicólogo.
Onde creo que atina de cheo o escritor aurousán é no diagnóstico da culminación do proceso glotófago:

"No creo que haya un idioma gallego distinto del castellano. Lo que sí creo es que se podía inventar" (p. 211).

Isto si que é ser avanzado. Espero que lle pase desapercibido ós de Galicia dilingüe.

3. En Camba apréciase unha xerarquización dos idiomas baseada en prexuízos aínda hoxe vixentes: riqueza do país, poder, nivel cultural...

"Pero, además, si nosotros invadimos a Marruecos en nombre de la civilización,
mañana vendrán Francia, Inglaterra o Alemania a invadirnos a nosotros con el
mismo pretexto. En Villagarcía hay seis acorazados alemanes, de los que salen
todos los días a recorrer estas campiñas centenares de marinos. Todos ellos
hablan dos idiomas a más del alemán, y ya es sabido que, entre los marineros de
los buques españoles, lo raro es encontrar alguno que sepa el castellano. Unos
hablan el gallego, otros el catalán, otros el andaluz, y la mayoría no saben
firmar. Por grande que sea la diferencia de civilización que hay entre Marruecos
y España, no es mayor que la que hay entre España y Europa" (p. 166).

Foi publicado en 1909. Motivo: unha das guerras de Melilla. Tempo moi pasado. O malo é que algunhas destas cuestións -as lingüísticas sobre todo- aínda as podemos atopar fresquiñas nos periódicos de hoxe.

Abonda xa. Outro día atenderemos os consellos da maritornes (p. 221), que anda por Madrid endereitando os señoritos crápulas.

(Imaxe de Caixanova)

Manuel Lourenzo González. No outono das fragas.

A presentación editorial describe No outono das fragas deste xeito:

"Manel é un adolescente que goza contemplando a natureza. Un día, divisa un paxaro exótico e decídese a seguilo. Entra tras el nun bosque próximo a Miravelle, a súa aldea. Pese a que a industrialización deixara o bosque minguado, cando Manel intenta saír del, decátase de que é moito máis espeso do que recordaba e acaba perdéndose. Pronto ha descubrir que o bosque está encantado e que o levará a unha viaxe pola historia e as lendas de Galicia".

En realidade hai moito máis. Denuncia a novela a perda de personalidade do país a mans do "desarrollismo" e da especulación sen xeito nin control. Pouco pode facer o neno Manel -ou calquera que estea igual de inerme có neno- para evitar a desfeita. Só o coñecemento, a memoria e a imaxinación poderán permitirnos saber como eramos. A fraga que en tempos fora inmensa converteuna o progreso en pouco máis ca unha leira residual. Por ela se mete o noso Manel, como noutrora fixera santo Ero de Armenteira no xardín do convento detrás do paxariño. Supomos que un paxariño calquera deses que estaba afeito a ver todos os días. Mais o paxaro que vai seguindo Manel xa lle resulta exótico. O santo quería saber do futuro e cando volve ó presente atópao cambiado; o rapaz, evadíndose da desfeita do presente, coñecerá a través da fantasía un pasado esplendoroso que as sucesivas mans dos homes foron esborrallando. Na súa aventura pola perdida inmensidade da fraga, Manel vai tropezando con seres do noso imaxinario popular (santa compaña, mouros, xacias, animais que falan...) e con personaxes protagonistas (individuais ou colectivos) de feitos históricos (romanos, condes, cruzados...). Cando logra dar co camiño que o devolve á súa casa, Manel chama polo nome a veciños, coñecidos e familiares coma se estivese a esconxurar o perigo de ter cruzado o río do esquecemento:

"Ao tempo que chamaba a todos polos seus nomes e corría a encontrarse con eles, a fraga ía quedando atrás, tan atrás como a noite e os soños. Mais, na mente de Manel, unha palabra seguía a dar voltas como un paxariño rebuldeiro: lembrar".

Non sabemos se santo Ero traía algo da súa visión celestial. Manel traía como testemuño da súa aventura pola pasado unha pluma do paxaro exótico. Como di o paxariño ó inicio do relato: "Non todo pode ser explicado".

---

(Manuel Lourenzo González, No outono das fragas , Planeta/Oxford, 2007. A primeira edición da novela é de 1995, como nos di o autor no prólogo.)

---

Leron a novela: Bibliotrasancos, que a recomenda para primeiro ciclo da ESO; o mesmo que Biblioteca IES Manuel Antonio.

Francisco Castro. O ceo dos afogados

0. N' O ceo dos afogados Francisco Castro fabula sobre un estraño comportamento dos golfiños de todos os mares, que deciden chamar a atención do mundo xuntándose en círculos case que perfectos en determinados puntos simulando estaren afogados. Tal comportamento causa un bo rebulicio nos programas de información, nos laboratorios científicos e nos consellos dalgunhas empresas. Os golfiños protestan polos efectos destrutivos que o comportamento irresponsable dos humanos ten na vida do planeta. Mais só hai dous seres humanos que poidan comunicarse cos golfiños: Jonathan, un adolescente que non se sabe se padece autismo ou que, e mais Michael Junk, xenio matemático tolo de vez. O rapaz, ó que lle recomendan un tratamento de delfinoterapia, acode á chamada dos golfiños e foxe da casa para emprender un camiño que o levará ó achado e destrución dunha fábrica altamente contaminadora. Logrado o obxectivo, os golfiños volven á "normalidade" do mesmo xeito rápido e inesperado co que iniciaran o seu estraño comportamento.
1. O autor coloca o protagonista ante un desafío inmenso; o rapaz, con minusvalías evidentes, non conta con forzas nin medios para acometelo e saír airoso. Así e todo, triunfa. A crítica de M.P.P. destaca na novela esta "aposta pola utopía"; un rapaz que vive coma enquistado no seu mundo interior é máis consciente da realidade que o rodea ca moita xente "normal" e con poder de decisión que só contempla o mundo como unha fonte da que tirar diñeiro. Na novela denúnciase a insensibilidade dos humanos: os animaliños amósanse máis intelixentes e sensibles que os directores das grandes empresas. Outra das lacras sociais que se denuncian no relato é o control dos cidadáns (traballadores de grandes empresas, neste caso) ó estilo do Gran Irmán orwelliano, representado aquí polo director de recursos humanos. Cómpre sinalar a actitude rompedora cos comportamentos protocolarios que amosan o protagonista e algúns personaxes do seu contorno na procura dunha vida máis acorde coa natureza.
2. A incomunicación é un dos trazos caracterizadores desta novela, mais tamén doutras obras do autor. Na conversa ligada máis abaixo saliéntase esta característica. Resulta paradoxal que o protagonista se comunique perfectamente cos golfiños, pero que lle resulte difícil facelo cos humanos. Tamén é un trazo salientable a múltiple perspectiva dende a que se lle achega ó lector o desenvolvemento da novela.

Fálase da obra:
Nos blogs Fervenzas Literarias e mais Mesturas. Na primeira bitácora atopamos unha longa conversa con Francisco Castro.
Outra pequena recensión atopámola en Latin American Book Source.
Tamén en Lingua de amor, que refire a noticia publicada no Galicia Hoxe.

Francisco Castro, O ceo dos afogados, Vigo, Xerais, 2007. Finalista do 2 º Premio Fundación Caixa Galicia de Literatura Xuvenil.

Rubén Ruibal. Limpeza de sangue (o sangue fai ruído)

Limpeza de sangue (o sangue fai ruído), IGAEM / Xerais, Vigo, 2006.

Premio Álvaro Cunqueiro para Textos Teatrais (2005). Premio Nacional de Literatura Dramática (2007).

FERNANDO: Así é que nos envelenariamos coa nosa propia merda. Morreriamos, ¿non? E daquela, digo eu, que o que lle facía falta ao mundo era unha diálise pero cun maquinucho ben ganso para que tivésemos que pasar todos por el, e aos cabróns xa os pillaba a máquina e os mandaba a tomar polo cu, eu incluído (p. 108).

A obra artéllase arredor da vida dos protagonistas Fernando e Pantaleón, que acaban facéndose amigos nunha sala de hemodiálise. Ó principio nin se caen ben, e antes non se coñecían de nada; nin sequera pertencen á mesma clase social: Fernando é un ex ionqui parado que vive do esforzo da súa muller; Pantaleón é un home con estudos, cun bo nivel de vida, mellorado economicamente por vender a súa sinatura para legalizar negocios sucios. Pero os problemas de saúde obríganos a compartir espazo, tempo, confidencias e preocupacións. Tamén os levan a un cambio de actitude ante a vida.

Canda estes dous protagonistas camiñan polos escenarios outros personaxes ata completaren as dúas ducias, se incluímos un par de cans que comparten cos humanos algo máis que o hábitat. Entre todos eles temos representantes do mundo da droga e da delincuencia, da corrupción urbanística, da medicina, das pompas fúnebres, da policía, do servizo doméstico... Algúns deles preséntansenos coa nobreza persoal e da profesión, pero os outros amosan o seu lado máis mísero: xutes, atracos, envexas, certificacións fraudulentas, traballos sucios de pago, subornos, ameazas e avisos, a saúde como mercadoría, desprezo pola vida allea...

Os personaxes van coñecéndose uns ós outros e van entretecendo de paso a dobre vida que levan e os conflitos que isto lles crea ó longo de 31 escenas, algunha delas sen diálogo.

A sala de diálise é o escenario máis frecuentado, mais tamén vemos os personaxes na consulta de don Luís, na cafetería e na sala de espera do hospital, no parque público, nunha rúa de mala morte, na marquesiña do bus, na sala de interrogatorios da comisaría, na vella sala de estar da casa de Fernando, na luxosa casa de Pantaleón, na morgue e, derradeiramente, na sala de velorios... onde, se Deus dá vida e saúde, acabaremos todos.

A familiaridade coa que algúns personaxes falan de escenarios concretos da Coruña lévanos a pensar nesta cidade como unha especie de escenario xeral, aberto, no que vivir e moverse.

A mensaxe final:

Alguén empeza a chorar e un tras outro van aendo todos, botando cada un as súas no mesmiño regueiro de bágoas dos derrotados, ese río que non cesa nin con mortes nin con guerras nin con revolucións nin moito menos con cambios de milenio, é sabido que tanto confiar en que o tempo vai amañar as cousas fai que deixemos que pouco a pouco vaian indo a peor (p. 170).

Lemos sobre a obra:

"Realismo sucio e sangue limpo", crítica de Inma López Silva no portal do Consello da Cultura.

O propio autor reflexiona sobre obra en uvigotelevisión (de onde está tomada a foto). Tamén comenta aspectos da intrahistoria da peza no seu blog Alicia crece.

En Brétemas fáisenos unha viva recomendación da obra.

Noticias do autor e da obra por mor do galardón (citamos só algunhas das que dan a nova algo máis que a secas) atopámolas en El Mundo, El País, Actualidad.terra.es, Ideal.es, 20 minutos publica unha entrevista, La Vanguardia, El Confidencial, Deia, Actualidad Orange, Vieiros liga -polo de agora- media ducia de artigos sobre o autor e a súa actividade teatral, La Opinión de A Coruña...

Hai unha pequena ficha do autor na Wikipedia.

Capa do libro en Alicia crece.

An Alfaya. A sombra descalza

A sombra descalza, de An Alfaya (Vigo, Xerais, 2006). Premio Lazarillo de literatura xuvenil 2005.

Ninguén nae coa culpa no berce, senón coa mágoa.

1. Tres xeracións dunha familia viven varadas na mágoa causada polo comportamento indigno dalgúns dos seus membros en tempos da guerra civil ou da posguerra. Ese é o pano de fondo. O matrimonio Xuliano-Amadora píntao só con dous motivos: fame e guerra. O home concédelle máis relevancia ó segundo termo, porque é máis mirado coas cuestións ideolóxicas; o primeiro resulta máis preocupante para a muller. En calquera caso, ambos os dous termos tamén constitúen matrimonio na novela:

Fame e guerra constituían dous vocábulos que coincidían na linguaxe dos avós. Xuliano Contreras pronunciaba con énfase a palabra guerra porque el participara de xeito activo no bando republicano (...). En cambio á boca de Amadora adoitaba acudir a palabra fame como unha exhalación, e mentres a pronunciaba os seus ollos fuxían cara ao fumegante prato de garavanzos (p. 12).

O velorio de Sagrario aguilloa a curiosidade de Elsa, o membro máis novo da familia, aínda adolescente. Sagrario aparece na caixa cuns bonitos zapatos, pero Elsa sempre a lembra andar descalza pola casa adiante coma unha fantasma. Andar descalza e vivir case que en reclusión no seu cuarto foi a penitencia que a familia -e tamén a mesma Sagrario- lle impuxeron por roubar os zapatos dunha muller claudiada o día que cumpría os vinte anos. Co enterro de Sagrario parece chegado o momento de ventilar a casa para que o membro máis novo non herde as miasmas que abafaron case que toda a vida da familia. A golpe de curtos capítulos, Elsa vai sabendo das miserias dos seus: que os zapatos colléraos en realidade a avoa Amadora, que apanda tamén coa mágoa de saber que a súa irmá Sagrario e mais o seu marido foran amantes; que o avó Xuliano enchía a boca a falar de dignidade, pero fora cruel co seu fillo, coa nora e mais chegara a vender en matrimonio de comenencia a súa filla Florinda; que Florinda casou con Bieito Nogueira (home da idade de seu pai, cacique, empresario, mal becho) por salvar a familia da ruína, pero sempre estivo namorada de Rafael Xunqueira, ata a morte. Cando Bieito soubo das cartas entre Florinda e o seu namorado, repudiouna. Morre o avó Xuliano sen saber que a filla vendida lle fora devolta para a casa co que levaba posto cando casou. Elsa

saíu do cuarto disposta a abrir as xanelas, ventilar os malos agoiros e que o aire fresco entrase na casa, pero unha imaxe detívoa. Era Florinda, que avanzaba polo corredor coa mesma indumentaria que noutro tempo vestira Sagrario. A súa sombra descalza encheuna de friaxe (p. 133).

2. Os personaxes femininos están dotados dunha forza especial. Tres mulleres teñen un papel destacado nesta historia: Amadora (a tradición), Esperanza (a transición), Elsa (o futuro). As mulleres "en sombra" (Sagrario e Florinda) non son donas da súa vida e constitúen un elemento desequilibrador no pasado (Sagrario) ou proxectan sombra sobre o futuro (Florinda).

Tamén polos nomes podemos albiscar quen son. Así, temos en Sagrario un personaxe entre tabernáculo de segredos e caixa de Pandora; cando se abren os seus segredos aparecen as miserias da familia. A Florinda as circunstancias non lle deixaron ser máis que unha muller obxecto; non se deu zafado da férula do pai nin da do marido (que tiña a idade de seu pai): ámbolos dous exerceron de amos. Para Amadora, o amor que lle profesa ó marido suponlle mesmo a perda da propia dignidade. Esperanza é o personaxe que mellor honra o seu nome; entra na familia por matrimonio, pero pertence ó grupo social dos vencedores da guerra civil polo que ten que sufrir unha longa etapa de illamento. Así e todo, a relación co seu home baséase no respecto mutuo e na paridade; fan equipo, apóianse mesmo sen falar as cousas. Sabemos que a historia familiar está a coller novo rumbo cando a sogra Amadora lle dá as chaves do goberno á nora Esperanza. A adolescente Elsa á aínda un personaxe en formación. Ten un nome con raíces na tradición e aire moderno, mais que non leva o peso de ningunha carga simbólica. Os seus pais, e sobre todo a nai Esperanza, non queren que alicerce a súa vida nos tristes segredos de familia. A Elsa queren deixarlle a casa ventilada, sen sombras.

Sobre esta novela falan en:
Sombras de muller (crítica de Isabel Soto)
Unha lagoa de libros (recolle impresións de lectores mozos)
Biblioboveda (fala da visita da autora e publica fotos)
Xornal.com (dá noticia do premio, fai unha breve sinopse da novela e engade ficha da autora) Brétemas recolle a noticia da inclusión desta obra na lista de honra do IBBY. Podémola ler con máis detalles n' A Nosa Terra e mais en Vieiros.
En Galiciae.com e mais en Galicia Hoxe publican unha entrevista coa autora por mor da concesión do premio Fundación Caixagalicia 2007 a outra das súas obras.

Imaxe de readgalicia.com

Foreiros da lingua

"A Academia Francesa rebélase contra as linguas rexionais", lemos no Galicia Hoxe. Con todo o peso da súa autoridade, pronúncianse os inmortais académicos en contra desa "excelente" intención dos deputados para que a Constitución recoñeza as linguas menores que aínda alentan no territorio de la Republique. Pensan os académicos coma algúns políticos dos nosos lares: se se fala e escribe máis dunha lingua xa se vai ó garete a "identidade nacional". Así que, con toda a finura que dá o savoir faire, esíxenlles ós deputados que vaian defender as linguas "régionales" na intimidade e que se esquezan de amparalas na Constitución. Entre nós, este tema esperta interese e mesmo preocupación. No diario enriba citado (18-6-08) atopamos tres artigos que aluden á polémica que sosteñen os franceses: Anxo Tarrío na sección "De signos e letras", a noticia de EFE "Tirando das linguas" e Marcos Valcárcel na sección "Andoliña". Só se trata dunha pinga máis na maruxía lingüística desatada en Francia. Dende mediados de maio, o xornal francés Libération ten aberto un foro sobre a cuestión das linguas "rexionais" que poden ver recoñecida a súa existencia se a Republique modifica a Constitución. Percíbese nos "foreiros" unha lixeira confusión. Así e todo, na discusión perfílanse as dúas liñas básicas: a dos que, naturalmente, están a favor de que as linguas minoradas non anden sen papeis pola patria da égalité e a dos que coidan que se van esfarelar os cimentos do universo se se manteñen vivos eses miserentos patois. A modo de exercicio, vou tentar de clarearme nesta faramallada.

Coma sempre, hai dous bandos. O dos xacobinos...	...e o dos xirondinos. Os do medio levan lafeadas nas dúas bandas da cara.
Estes xacobinos non son os devotos do santo Xacobe nin aqueles arreminados revolucionarios que se dedicaron a afeitar en seco os seus compatriotas. Son xente ben pensada que sostén contra vento e marea que un Estado só debe ter unha lingua; e se alguén naceu con outra lingua que non sexa a oficial do Estado que a meta no... que a use para lamber as feridas.	Os xirondinos non son os seareiros do equipo de fútbol do Bordeos nin tampouco aqueles federalistas radicais curados de tal doenza cunha dose de guillotina. Aquí debemos consideralos como xente que non se asusta nin gaguexa nin lle tremen as carnes ante un feito diferencial.
Un alsaciano, poñamos por caso, se fala a súa lingua materna mesmo o pode facer por mala fe. Porque a mala fe é típica deste recuncho. Cando lle convén sacha en francés ou alemán... O conto é andar á comenencia. Os alsacianos son franceses ou alemáns... asegún.	Ora esa! Un alsaciano fala o seu idioma porque é a súa lingua materna. E punto redondo. Algúns ven fantasmas.
¿Por que lle imos ter medo en Francia a esas linguas que xa están mortas ou que só falan intelectuais "régionalistes"
¿Para que queredes un patois rexional? ¿Para falar de paxaros e de herbas?
¿A que vos vén ese evanxelismo lingüístico? É para escachar coa risa.
	A multiplicidade identitaria é unha riqueza. Protexela é protexer a riqueza do República.
Ides volvervos tolos para atopar choio se non sodes quen de redactar un currículo en francés.	Onde colle unha lingua, collen dúas. En España atopáronse coa sorpresa de que os que mellor dominaban o castelán eran aqueles falantes de comunidades bilingües. Pensar nunha lingua non nos volve parvos nin nos inhabilita para acoller outra.
Sodes os simpatoizantes da anti-Francia. ¿A onde ides coas vosas músicas salvaxes, afumados de herbas provenzais?	O recoñecemento simbólico das linguas "régionales" na Constitución, ¿vaivos impedir que sigades sendo uns lariqueiros na langdemolyèr?
Os que falades linguas "régionales" sodes uns reaccionarios neo-nacionalistas.	Lembrade que en bretón ou alsaciano ou occitano... non se torturou en Alxeria. Xa vos asubiaremos cando necesitemos leccións de progresismo en francés.
Notre langue est déjà un patois à l'échelle planétaire. Le futur des européens parle Anglais. Ce n'est ni bien ni mal, c'est factuel. (Isto sóame moito. Algo semellante repetíao con sumo pracer certo alcalde de La Coruña).	(Xa veremos o que pasará cando acaben de invadirnos os do Lonxincuo Oriente.)
	E os Académicos ¿sodes incapaces de ver que os valores da República poden ter expresión en todas as súas linguas? ¿Non dades visto que a República ten cidadáns noutras linguas diferentes do francés?

¡Buf! Xa vou canso desta partidiña de ping-pong. Consólame non andar enleado no francés. Entre nós témolo máis claro. Neste "remiendo" do mundo no que nos puxo El-Señor resolvemos a cuestión lingüicida cos consellos da folla parroquial de don Armindo e outros acólitos. Podémola ler con devoción no blog fandiarzua.
Abur.

Fina Casalderrey. A pomba e o degolado

Fina Casalderrey, A pomba e o degolado, Vigo, Xerais, 2007.

0. A pomba e o degolado é, esencialmente, unha historia de amor entre adolescentes. Ou mellor, unha descuberta do amor que vén ser a descuberta dunha nova forma de ver o mundo e a vida, de estar no mundo, que supón establecer novas relacións cos familiares, cos amigos e cos compañeiros. Atrás, coma un pesadelo, van quedando problemas que se crían insolubles: a morte do avó, a separación dos pais, o acoso escolar, o fracaso nos estudos, o abandono dos amigos... Por diante aínda quedan cabos que atar: unha nova relación co pai e coa nai, unha noiva...
1. A novela recolle uns poucos anos da vida de André; non moitos, pero son anos de cambios profundos. Cando o pai marcha da casa, o neno aínda non é quen de comprender a situación. Interprétao coma unha viaxe do pai e relaciona o seu cambio de aspecto cando vén de visita con algún traballo que estará a facer para os Reis Magos. Tampouco entende o comportamento errático da irmá nin o malhumor permanente da nai.

O rapaz anda á valga pola vida, agarrándose a táboas de salvación como a súa compañeira Halima, o seu amigo Curro, a súa avoa e, sobre todo, o seu avó vivo ou na lembranza. As mágoas vainas superando coa axuda das súas afeccións: o chat e os paxaros.

2. A autora vai engarzando o inicio dun capítulo co remate do anterior. Deste xeito, o lector, levado pola voz do protagonista, enfróntanse ós 22 capítulos da novela coma quen tira do fío da memoria ata rematar as contas.

3. Aqueles lectores máis afoutos que non vos contentedes cunha sinxela e gorentosa lectura ou aqueles que precisedes fontes para algún traballiño académico (sempre hai profesores con instinto de verdugo) podedes consultar estas ligazóns:

Readgalicia.com (a foto está collida desta páxina).
http://www.xerais.es/catalogos/proyecto_lectura/XG00128101_1.pdf (ficha de lectura)
Noticia da fundación Caixagalicia.
Blog O aletófilo do Morrazo.
Suplemento Faro da Cultura, 10-5-07.
Recensión sobre a autora.
Recensión da obra en Vieiros.
Programa TVG Libro aberto, 7 de maio de 2007.
Noticia en Galicia Hoxe.

Na páxina do Foro contra o acoso escolar atopamos datos alleos á novela, mais que axudan a situala no seu tempo (hoxe mesmo, coma quen di) e a entender mellor un dos seus temas principais.

Actos literarios en Melide e San Simón

Entre as noticias de literatura que nos deixa esta fin de semana queremos reparar en dúas. Unha delas é a homenaxe que a AELG lle ofreceu en Melide a Xosé Vázquez Pintor. A outra, a entrega dos Premios Xerais, Merlín e Fundación Caixa Galicia.

As palabras de Vázquez Pintor son un agasallo: "Que o noso idioma nos sobreviva por moitos anos. E que a literatura sirva para facer feliz ao autor e a quen o lea". Do simbolismo do acto quedamos cunha ensinanza que nunca está de máis: amar e respectar a lingua, a todas as linguas.

O acto literario celebrado na illa de San Simón déixanos tres nomes e tres títulos ós que haberá que lles botar unha ollada : O xardín das pedras flotantes (Manuel Lourenzo González), Xenaro e o misterio da mochila verde (Mar Guerra Cid) e A cabeza de Medusa (Marilar Aleixandre). No Galicia Hoxe e mais na Voz de Galicia veñen unhas brevísimas referencias ós argumentos das novelas e á súa intrahistoria.

Deste periódico recollemos tamén un par de recensións publicadas no suplemento Culturas (7-6-08). Ramón Nicolás agóiralle unha boa acollida a Festina lente, novela de Marcos S. Calveiro. Salienta o crítico o labor de documentación e o esforzo estilístico desta novela ambientada na Galicia do século XVII.

A outra recensión á que nos referimos titúlaa Ana Abelenda "Viaxe á estación das ausencias"; ocúpase nela do último libro de poemas de Ánxeles Penas, Amor deshabitado: "A poeta desanda o camiño da memoria para recuperar a unha adolescente que lía a Neruda e presentía xa o amor como o reino das ausencias". A obra tivo unha longa xestación; segundo se nos di no pé de foto que acompaña á recensión, comezou a escribila nos anos setenta.

(Fotos de Galicia Hoxe.)

Exames

Quen máis quen menos xa está a contar polos dedos os días que faltan para rematar o curso. Uns farédelo con ilusión, outros con ansia e dúbidas e outros con noxo. Pero a todos vos quedan aínda os últimos exames nos que xogades unha boa parte dos resultados académicos.

Por iso vos suxiro que lle botedes unha ollada ó suplemento La Voz de la Escuela de hoxe. Na páxina 2, Ana T. Jack recomenda unhas sinxelas e útiles estratexias para superar exames.

Xa sei que vos resultarán familiares, pero non estará de máis lembralas.

Insisto. Non pretendo con este "apuntiño" aprenderlle a un pai a facer fillos, como vulgarmente se di, mais hai técnicas tan evidentes que se esquecen por rutina ou nervios.

No artigo que cito hai un parágrafo que transcribo expresamente: "Non se pode cualificar cun aprobado un exame que consiste nunha meada* de datos sen desenvolver, con ideas soltas e cunha redacción pésima". Entendo que con isto quere dicir que a desculpa de "¿pero usted sabe lo que quiero decir, no?" non vale de moito.

Botádelle unha ollada ó artigo, seguide os seus consellos e... avante toda.

(Nota sen gastos: O artigo está redactado en castelán, pero supoño que o daredes lido sen necesidade de tradutor automático.)

*¿Que significará esta palabra?

Jordi Sierra. Durmido sobre os espellos. O título.

Para o club de lectores de Durmido sobre os espellos, de Jordi Sierra i Fabra (Vigo, Galaxia, 2003).

Seica vos preocupa atinar co sentido do título da novela. Non vos preocupedes: atinarlle ou non non vai ser morte de cristián. Un erro de diagnóstico non vai supor mandar o paciente para a pataqueira, neste caso.
Durmido sobre os espellos. Descartamos a interpretación literal: o protagonista non está deitado a durmir coma un cepo encol dun espello. Acollémonos ó dereito a especular (verbo da mesma familia etimolóxica) sobre o título.
Collemos, pois, o título polo lado simbólico e relacionámolo coa cita de Nietzsche que abre a novela. Esta dános a imaxe dun espello embazado, aquel sinálanos un individuo non consciente. O espello é un elemento de múltiple valor simbólico. Para nós o máis doado é entendelo ó xeito do psicanalista Jacques Lacan: o rapaz que se ve reflectido no espello é consciente de que se está a ver a si mesmo; mais neste caso, o feito de estar durmido impídelle recoñecerse, saber quen é exactamente. E velaí está o miolo da cuestión. Na novela temos un mozo que non sabe verdadeiramente quen é el nin a súa familia; está como durmido sobre a súa propia imaxe vital. Nesa viaxe (iniciática) que fai a Cuba na procura das súas raíces, descubrirá datos que lle devolven unha imaxe máis cabal de si mesmo e dos seus. O espello deixa de estar embazado e o rapaz de estar durmido.
O espello simboliza aquí o coñecemento. Cando Diego "esperte", verá reflectida no espello da historia a verdade da súa familia e das súas orixes. E mentres o espello estea embazado e non reflicta toda a luz da historia, Diego vivirá "na sombra", como nos suxire a cita de Nietzsche.
¿Realmente é isto o que significa o título? Pois non volo sei. Pero se tedes unha interpretación mellor, facédema saber.
Aburiño.

(Imaxe da Wikipedia.)

A honra recobrada das linguas minoritarias

Lemos na prensa francesa novas entusiastas sobre a cuestión das linguas "minoritarias". Recollemos aquí a que publica o diario Libération: L'honneur retrouvé des langues régionales.
A noticia aparece ilustrada coa bandeira bretona (foto Reuters), branca e negra. Branca pola ilusión de seguiren vivos como país, cultura e lingua; negra polas perspectivas de futuro. Poderían chamarse tranquilamente "gallegos".
O xornal citado fai referencia ó blog Oui au breton, e colle del datos de usuarios que se parecen moito ós que dá un periódico de Vigo na sección "Registro Civil": "Cada hora, desaparece un falante bretón". O 25 de maio de 2008 calculan que hai unhas 205.160 persoas que aínda falan bretón; en 1983 calculaban 600.000. En Galicia non se botan estas contas, porque non son correctas politicamente; pero estou seguro que alguén ten datos semellantes. ¿Que gañamos con aforrar o repeluxe que produce o coñecemento de datos como: "On estimait en 2001 qu’il restait 270 000 locuteurs bretons qui continuaient de décliner au rythme effrayant de 10 000 personnes par an. Car 64 % des bretonnants ont plus de 60 ans et seulement 4 % moins de 40 ans" (Calculábase que en 2001 quedaban 270 000 falantes bretóns que seguían a minguar ó ritmo abraiante de 10 000 persoas por ano. Pois o 64% dos falantes teñen máis de 60 anos e soamente o 4% menos de corenta anos). Estes datos, ¿non vos teñen unha cara coñecida? Prodúcenme tal arrepío que non sei se pasarllos a Galicia bilingüe. Se cadra tamén hai unha France bilingue.
Así e todo, a nova do recoñecemento das linguas "régionales" pola Constitución francesa deitoulles unha migalla de ánimo no corazón dos defensores desas linguas, segundo nos conta Libération.
Non son poucas as linguas "régionales". Ó redor de 75 linguas (breton, alsacien, catalan, corse, occitan, créole, béarnais, picard, flamand, basque...) segundo os deputados que non queren que "esmoreza este patrimonio". No xornal ligado cítanse datos do Institut d'Estudis Occitans (IEO) e mais do Partit occitan.
Todos coinciden en sinalar o dato como esperanzador. O cambio de estatus destas linguas "régionales" podería producirse se Francia modifica a Constitución. (Aquí, nas Españas, falouse do asunto por unha cuestión de sexo.) Así e todo, a situación non lles está como para botar as campás a repenicar. O goberno francés non ratificou a Carta Europea das Linguas Rexionais ou Minoritarias (1992), e a actual ministro de cultura considera que tal documento é "contrario ós nosos principios", porque non se pode obrigar a ninguén a falar unha lingua rexional, nomeadamente na esfera pública.
Aínda que, se cadra, non entendín ben isto último.
Na edición do 23 de maio de 2008, LibéRennes colle esta mesma noticia con menos datos, pero tamén salienta a satisfacción e a sopresa da decisión da Asemblea. Asemade, recoñece que se trata dunha medida necesaria, pero insuficiente. Os comentarios provocados pola publicación resúltannos familiares:todos son queixas. A saber:
a) Os que advirten que cómpre andar con ollo coa imposición das linguas rexionais. O feito de recoñecelas legalmente xa é unha imposición. "A ministro" de cultura opina deste xeito: o recoñecemento legal implica o imprescritible deber de usalas. Mesmo en público.
b) Os que espernexan porque para eles as linguas "régionales" son barreiras que impiden a construción dunha patria común. Patria común significa lingua única, común tamén. Os que defenden esas linguas "régionales" son un fato de racistas. Construír unha patria común esixe unha lingua única e universal.
c) Os maximalistas: as linguas "régionales" non son linguas.
d) Os neoculturalistas: o mundo cambia; a lingua tamén. Cada xeración abandona unha parte da cultura dos seus pais para crear outra nova e propia. (Noutra lingua, naturalmente.)
e) Os arreminados que nin queren oír falar daquilo que non lles entra polo ollo dereito. ¿Recoñecer máis dunha lingua na Republique? ¡Érache boa! Acéndeselles o fanatismo xacobino e soltan polos ollos e as babas toda canta carraxe non lles colle no coiro contra eses noxentos rilladores da patria, balcanizadores de Europa, separatistas do grelo, sementadores da discordia entre os homes, babelizadores do entendemento... ¡Mi madriña!
f) Os que cren que as linguas, en realidade, non supoñen atranco ningún. Que sempre é mellor coñecer tres ca dúas.
g) Os linguoagnósticos: que está ben o do recoñecemento legal das linguas minoradas; que xa vai sendo hora de que algúns deixemos de falar linguas sen papeis... Pero que a legalidade tampouco non o é todo. (En realidade, en quen non acreditan e nos seus políticos. Pero iso só pasa en Francia.)
h) Os colonialistas de gatopanzaarriba: a ver se con tantas mingachadas de recoñecementos legais imos impoñer o galego, perdón, o bretón alí onde non se fala.
En fin, que na veciña República hai balbordo de linguas. Mais é posible que non nos sirva de consolo.

Ven pacá que cho pinto. Jacqueline Casal / Marta F. Prelch

Non precisan bebidas isotónicas para voar nin tampouco outro tipo de estímulo. Abóndalles coa súa propia enerxía vital e coa actitude de tomar a vida polo lado bo, sen lle relear esforzo para que responda con xenerosidade.

Véndoas a brincar, custa crer que case que non dispoñen de tempo libre; pois o pouco que lles deixa a inesgotable xornada de estudantes emprégano noutras actividades igual de esixentes en dedicación e entrega.

Son alumnas do IES de Teis -como o serán algún día os seus fillos e os seu netos-, e os que as coñecemos no instituto sabemos que nunca amosaron nin mala cara nin medo ante ningún desafío académico. Ata o día de hoxe -desexamos que non cambien- sempre se gobernaron por unha actitude que reconcilia a calquera docente coa súa profesión.

O motivo polo que falamos de Jacqueline Casal Barros e de Marta Fernández Prelch é a exposición de pintura que van realizar na Casa da Xuventude (Vigo) dos días 9 ó 20 de xuño. Non é a primeira exposición que realizan, mais esta destaca por dous aspectos: imaxinación e estilo alternativo. No programa de man explícano en poucas palabras: "A temática é variada e abarca dende a inventiva fantástica ata o campo realista". Recoñecendo a dificultade para describir este evento, resúmeno nas cinco palabras que roubamos para pórlle título a este post: "Ven pacá que cho pinto".

As nosas artistas considéranos traballos de aprendizaxe, pero ata un profano en arte é quen de ver unha madurez pouco usual en xente da súa idade.

Na revista Perfil 9 sairá un artigo con máis datos técnico cós que agora podemos dar. O que queremos facer nesta páxina é darlles os parabéns e manifestarlles que para nós é unha honra telas de alumnas.

Saúde e sorte.

(Imaxes facilitadas por Jacqueline Casal e Marta Fdez. Prelch.)

Lingua esgallada (41)

LINGUA ESGALLADA-41

Velaquí algunhas expresións recollidas das exposicións orais. Contémplaas dende a óptica do rexistro estándar e indica a solución que creas máis idónea. E para pórlle o ramo á obra, comenta as razóns da rectificación.

410 Para que ela se fixase máis en el

411 Chega un momento en que acábase o loito

412 Que era o que a el salváralle a vida

413 Desarólase en dous mundos

414 Decidira quedarse con el

415 Sale da cárcel

416 Perteneceu ó grupo Nós

417 Puxéronlle un de vidrio

418 Xunto con papel e lápiz

419 Cementerio de cidade

CONDICIÓNS DO TRABALLO
BAC: Rectificación + explicación.
ESO: Rectificación.
Valoración: Actividade para mellora de nota, segundo previsto na programación.
Data entrega: 24 horas despois da publicación neste blog. Non se contan festivos.

Imaxe de Le blog drzz