31.3.18

Rolda pola república das letras-195. Marzo de 2018

Banquete de Conxo
[...] 162 aniversario do Banquete de Conxo. Daquela un grupo de estudantes en que figuraban nomes como o de Eduardo Pondal, Manuel Murguía ou Aurelio Aguirre, convidaron a unha comida popular a artesáns e obreiros de Compostela. O banquete é lembrado coa frase "Que non naceu para escravo o home", dito por Aurelio Aguirre nun do tres brindes pronunciados. Este acto polo seu carácter "interclasista" e progresista foi considerado "subversivo" polas autoridades da época (E. P., Galicia Confidencial, 02-03-2018).
Suso de Toro, Fóra de si
«Non tiña pensado volver a editar máis cousas, pero, a partir dun momento determinado, logo dunha pausa duns anos, a cabeza non para, e volvín de novo. Algunhas das ideas que ía depositando empezaron a xermolar dentro e empecei a escribir algunha cousa, e cando tiven tempo púxenme cunha obra dunha certa envergadura», explica o autor (Montse García, La Voz de Galicia, 03-03-2018).
Día Mundial da Poesía para Xohana Torres
A escritora e académica de número, falecida o pasado mes de setembro, será recordada o vindeiro 21 de marzo nun acto literario e musical [...] recitarán e comentarán anacos de obras Xohana Torres, desde versos de Do sulco -o seu primeiro poemario, publicado en 1957- e un fragmento da obra teatral Da outra banda do Iberr (gañadora do Premio Castelao en 1966) ata poemas de Estacións ao mar (Premio da crítica española en 1981) e Tempo de ría (1992) (El Correo Gallego, 03-03-2018). 
Uxío Novoneyra, nova edición d' Os Eidos
Este segundo volumen editado en la colección Biblioteca de Mesopotamia de Chan da Pólvora Editora es la edición más completa publicada hasta el momento sobre este título fundamental de la poesía gallega del siglo XX, al incluir, entre otros, Os Eidos/1, Os Eidos/2 y Caligramas, además de un diccionario novoneyriano, titulado 'As cores do ucedo', realizado por Emilio Araúxo (El Correo Gallego, 03-03-2018).
Manuel Darriba, Elefante
[...] o novo libro de Manuel Darriba, Elefante (Xerais). Unha nova mostra do seu personalísimo estilo. Único, quizais, na literatura galega (Montse Dopico, Praza Pública, 05-03-2018).
César Sierra, A leituga 
O texto A Leituga, como di o director, Víctor Duplá, afonda nos temas da dignidade humana, o dereito á vida e o dereito á morte, ao tempo que se fura nas relacións familiares, nos vínculos e as lealdades dentro das familias. A obra transita deste modo entre a comedia e o drama, polo que público observará entre o riso e a reflexión as repercusións dos coidados nas relacións entre pais e fillos, parellas e irmáns e de que xeito poden chegar as saltar as fráxiles costuras dos afectos familiares nunha  situación de reparto dos coidados (Moncho Mariño, Galicia Confidencial, 06-03-2018).
Euloxio Rodríguez Ruibal, Formigas, risas, flores e dinosauros
Ruibal [...] logrou nesta pequena obra composta por catro breves contos que, a través da imaxinación máis natural, tanto adultos coma nenos compartan visións da vida que non se poderían aceptar e comprender no mundo real, sempre acompañados pola garimosa e implicada man do autor (Giulia Verzzaro, El Correo Galllego, 11-03-2018).
Maurice  Sendak, O un era Xoán. Un libro para contar
Xógase coa gradación crecente e decrecente, coa secuenciación numérica que coincide cos momentos actanciais e coa introdución dos personaxes. Salienta a fixeza do escenario, un plano fixo frontal no que se representa sempre a Xoán ao que se van sumando detalles visuais, estratexia próxima ao rexistro cinematográfico (Sara Reis, El Correo Gallego, 11-03-2018).
Sonja Danowski, O gatiño nocturno
O protagonista consegue que o lector reflexione sobre a solidariedade e o altruísmo como principios básicos para a creación dun mundo mellor (Verónica Pousada, El Correo Gallego, 11-03-2018).
María Canosa, A cazadora de estrelas
A amazona e a súa besta destacan polo bo facer na caza de estrelas, permitida unicamente ás mulleres de cabelo louro, requisito indispensable para a realización dese oficio mais que, a diferenza dos homes, as imposibilita para ocupar postos directivos ou de representación na comunidade na que viven (Marta Neira, El Correo Gallego, 11-03-2018).
Ana Romaní, académica da RAG
[...] a institución académica destaca a Romaní como "unha voz de referencia do xornalismo cultural" polo seu traballo diario dende 1990 no Diario Cultural da Radio Galega, así como o seu papel no impulso da poesía galega contemporánea (Praza Pública, 18-03-2018).
Alberto Canal, O trapecista da malla de rombos 
O propósito do libro, «facer xustiza coa que foi a segunda Escola de Circo do mundo, despois da rusa e cun proxecto pedagóxico arredor das artes circenses de alcance universal». O resultado, un libro que debe lerse como «unha fábula sobre a ilusión e os soños» (Xesús Fraga, La Voz de Galicia, 19-03-2018).
Homenaxe a Ricardo Carvalho Calero 
Un recital a cargo das poetas Loreto de Castro e Lam Couce, a intervención dunha persoa en representación de Artábria e mais unha ofrenda floral será o primeiro estadio da xornada en lembranza do poeta, novelista, ensaísta e pai teórico do reintegracionismo (Sermos Galiza, 22-03-2018). 
  • Daniel Salgado, "A memoria de Scórpio trinta anos despois", Sermos Galiza, 19-03-2018: "
    Carvalho Calero publicou dúas novelas. A primeira, A xente da Barreira (1951), devolveu o galego á narrativa de longo alento despois da Guerra Civil. A segunda realizou un notábel esforzo para reconstruír a memoria da República e da resistencia antifascista a través de elaboradas técnicas literarias".
Manuel Anxo Rei Chao, Na sospeitosa luz da política 
[...]  analiza las actuaciones, estrategias y decisiones de las diferentes organizaciones políticas y de sus líderes así como de las instituciones de gobierno y de los cargos públicos, abordando además cuestiones relativas a la corrupción, la intolerancia, la violencia de género, asuntos internacionales y el denominado procés catalán y la crisis política que generó (Faro de Vigo, 22-03-2018).
Lionel Rexes, A raíña das velutinas 
[...] unha novela que reflexiona sobre a actitude maioritaria da sociedade galega cara á memoria da guerrilla e sobre as situacións que obrigan a certas persoas, en distintos tempos históricos, a “botarse ao monte” (Montse Dopico, Praza Pública, 23-03-2018). 
Lito Vila, Campus morte
A trama está centrada en Iago Miranda, profesor compostelán en Alemaña igual que o propio autor, Lito Vila. Iago Miranda recibe unha inquedante mensaxe dun amigo da infancia que indaga a morte dunha estudante Erasmus acontecida quince anos atrás. O protagonista volve a Santiago procurando resolver un misterio que o levará de volta á Compostela de finais dos noventa e principios do milenio, ao tempo das esmorgas no Campus, aos amores da mocidade mal solucionados e a mortes que semellan non ter relación entre si (El Correo Gallego, 25-03-2018).
Carlos Quiroga, As raízes de Pessoa na Galiza
[...] aclara los principales vínculos familiares y literarios con Galicia del canonizado escritor portugués. Incluye los de Alberto Caeiro y Álvaro de Campos, dos de sus más conocidos y celebrados heterónimos: autores de ficción a quienes dota de biografía y otros elementos característicos, además de obra propia, y que son uno de los principales motivos de su actual reconocimiento internacional (Joel Gómez, La Voz de Galicia, 25-03-2018).

28.2.18

Rolda pola república das letras-194. Febreiro de 2018



Deixounos Isidro Novo
O escritor Isidro Novo (Lugo, 1951) faleceu este xoves aos 66 anos de idade. Destacado novelista e poeta, empezou a súa carreira literaria en galego con Teaza de brétema, publicado na colección O Barco de Vapor no 1994. Seguiríalle o wéstern Por unha presa de machacantes, os oito relatos de Carne de can, e o libro de poemas Dende unha nada núa, segundo indica a Asociación de Escritoras e Escritores en Lingua Galega (Jaureguizar, El Progreso, 01-02-2018.

Emilio Xosé Ínsua, Díaz Castro: poeta en formación (1914-1939)
[...] relata no seu libro a época e as influencias que conformaron a poesía de Díaz Castro, e revela o seu forte conservadurismo católico. O poeta de Penélope, emblemática composición de posguerra, morreu en Lugo en 1990 (Sermos Galiza, 01-02-2018).

Emilio Xosé Ínsua e Xurxo Martínez González, Común temos a patria. Biografía dos irmáns Villar Ponte
Este traballo únese, así, a outros semellantes realizados recentemente -como a biografía sobre Castelao elaborada por Miguel Anxo Seixas ou a de Rosalía feita por María Xesús Lama- para avanzar nun xénero, o biográfico, "aínda moi deficitario", segundo os dous autores, na nosa cultura (entrevista de Montse Dopico, Praza Pública, 09-02-2018).

Miguel Anxo Seixas, Alfonso Daniel Manuel Rodríguez Castelao. Biografía dun construtor da nación
Podemos dedicarlle medallas, unha rúa, o que queiramos pero, como dicía Walter Benjamin, temos que escoitar a voz dos vencidos. E eu tento seguir ese mandado de Benjamin. Tamén o dicía o propio Castelao nun dos seus debuxos: “Galegos, cumpride a manda dos vosos mortos”. E foi o que el fixo: seguiu loitando e resistindo no exilio. Agora, o fascismo segue a triunfar en moitos sitios. Segue a haber rúas que levan o nome de fascistas e asasinos. É como se os derrotados fosen derrotados de novo. É parte do botín de guerra dos vencedores. E é a nosa obriga loitar contra inxustizas coma estas. Ou polo menos tentalo (entrevista de Montse Dopico, Praza Pública, 02-02-2018).

María Solar, Os nenos da varíola
Boa parte dos vinte e sete capítulos desta novela xira ao redor dos preparativos afrontados pola Real Expedición Filantrópica da Vacina, que alteran por completo os hábitos do hospicio coruñés dirixido por Isabel Zendal. Sobresae a sedutora capacidade da escritora compostelá para construír, a través dunha coidada selección léxica e un fluído transcorrer discursivo, o sórdido universo que acollía os nenos e nenas considerados a inmundicia da sociedade (Eulalia Agrelo, El Correo Gallego, 04-02-2018).

Olalla González / Marc Taeger, Un máis
A narrativa artéllase de forma repetitiva, a partir dunha estratexia compositiva que favorece a memorización e envolve o lector, estimulando a súa curiosidade. Noutras palabras, o relato asenta na reiteración e no paralelismo, manifestos nos sucesivos diálogos do pequeno coello con súa nai, nos encontros cos distintos animais e, inclusive, nas propias brincadeiras ou xogos que vai imaxinando (Sara Reis, El Correo Gallego, 04-02-2018).

Arnold Lobel, Saltón no camiño
Lobel amosa unha gran capacidade para converter o cotiá en extraordinario. Texto e imaxe responden á mesma estratexia formal, sen ostentacións, en busca dunha estética moderada e próxima coa que favorecer a capacidade evocadora do conxunto. A linguaxe sinxela e accesible apóiase nun deseño coidado de ringleiras separadas e tipografías básicas que favorecen a lectura do lectorado novel (Olalla Cortizas, El Correo Gallego, 05-02-2018).

Manuel María, Os soños na gaiola
O autor, como cativo criado na Terra Chá, escribe para os pequenos lectores, sobre elementos que poden atopar ao seu redor, ría, inaugurou a poesía en galego para a xente nova, “algo que falta na nosa literatura”, dixo o autor arredor de outubro de 1967 (María Almodóvar, El Correo Gallego, 05-02-2018).

Maside. A presenza do ausente.
[...] reúne 190 retratos realizados sobre papel, a lapis ou a pluma, polo pintor pontevedrés, que queda á súa vez retratado nestes debuxos, bosquexos, siluetas, apuntamentos e caricaturas de personaxes que lle son contemporáneos. Todos -salvo o de Rosalía- foron feitos de forma presencial, como recorda a crítica de arte Mercedes Rozas, que achega a este libro un texto introdutorio (Héctor J. Porto, La Voz de Galicia, 08-02-2018).

Talía Teatro, trinta anos
[...] Para iso, trasladaron un dos textos referenciais da Commedia Dell’Arte italiana á actualidade. Os contratos matrimoniais da obra orixinal son substituídos por licitacións empresariais, nesta peza, para a construción dun hospital; e os nobres e mandatarios serán neste espectáculo empresarios e políticos (Montse García, La Voz de Galicia, 13-02-2018).

Xavier Queipo, Home invisíbel
Quince textos, en que a experimentación formal viaxa do poema prosa aos xogos case caligráficos, conforman Home invisíbel. “Ten unha compoñente de lírica amorosa que vai alén da propia elección formal e da reflexión sobre o desexo, o amor potencial se así se quere”, afirma (Daniel Salgado, Sermos Galiza, 14-02-2018).

RAG, En tempos das Irmandades:fala, escrita e prelos
El volumen distribuye los textos en ocho capítulos. Los cuatro primeros se centran en distintos géneros literarios, mientras que el quinto analiza la modernización de la lengua y el sexto aborda 'La conquista del público'. Cierran el libro los capítulos dedicados a 'Intelectuales, periodistas, escritores' e 'Imagen e identidad' (El Correo Gallego, 15-02-2018).

CCG, Dicionario enciclopédico de termos escénicos
[...] unha proposta investigadora e normalizadora referida ao teatro pero tamén ás outras artes escénicas (El Correo Gallego, 15-02-2018).

João Manuel Ribeiro, O Señor Péssimo é o Máximo
A familia do señor Pésimo, composta pola súa muller e dous fillos, está disfrutando duns días de vacacións na preciosa costa galega. O afundimento do buque Prestige desencadea un profundo cambio interior no pai que se envorcará por completo no labor de intentar cambiar e salvar o mundo, conseguindo arrastrar a toda a familia na súa renovada sensibilidade e entrega, chegando a ser recoñecido por O Máximo (Giulia Vezzaro, El Correo Gallego, 18-02-2018).

João Manuel Ribeiro, A Casa Grande
É un álbum metafórico onde se pode aprender a ser un maiúsculo cidadán que soña sen medo de envellecere vive con intensidade. As ilustracións de Ricardo Rodrigues recrean os momentos clave do texto, así como contemplan aspectos que o compoñente verbal non inclúe, enriquecéndoo (G. S. M., El Correo Gallego, 27-02-2018).

Tomi Ungerer, Caracol, onde estás?
[...] a interrogación invocativa que constitúe o título representa o punto de partida ou o reto que se lanza ao lector: percorrer as páxinas do volume ou a secuencia de ilustracións, sen palabras, en que se basea, e chegar ao seu final cunha resposta, no presente e na primeira persoa, declarada polo propio protagonista, xa introducido desde o título (Sara Reis da Silva, El Correo Gallego, 18-02-2018).

Xavier Estévez, Avións de papel
Os personaxes aos que dá vida están moi ben definidos e o autor póñenos na súa pel para que sintamos os seus medos e inseguridades, as súas ledicias e degoxos. Ademais, é unha historia con dous narradores, que se identifican polo emprego dunha tipografía en redonda e cursiva, facendo o percorrido polas palabras moi ameno. Con eles viviremos os misterios e as inxustizas que acontecen nunha vila costeira (Raquel Senra Fernández, El Correo Gallego, 18-02-2018).

1.2.18

Rolda pola república das letras-193. Xaneiro de 2018

Grupo Dramaturxa de escritura teatral
El Centro Dramático Galego (CDG) ha abierto el proceso de selección de los diez autores que formarán parte del primer 'Grupo Dramaturxa' de escritura teatral, bajo la coordinación del escritor y director escénico Manuel Lourenzo (El Correo Gallego, 03-01-2018).

Libros para agasallar
Un libro nas idades axeitadas (ou nas que non o son) é un agasallo de longa distancia, unha especie de bomba de reloxaría con potencialidades ocultas (Mario Regueira, Sermos Galiza, 03-01-2018).

Álvaro Cunqueiro, Obradoiro do falador
"Obradoiro do falador" es el título de la obra publicada por Galaxia de los filólogos vigueses Iago Castro y Xosé Henrique Costas en la que recopilan toda la producción periodística en gallego del escritor publicada en el diario decano de la prensa nacional (Andrea Mariño, Faro de Vigo, 10-01-2018).

Luís Valle, Para que eu beba
É unha obra escrita en mónadas, en versos cortados, que temática e estilisticamente continúa un liña de escritura que inaugurei hai nove ou dez anos cun poemario que se chamaba Fedor. Esta é a terceira parte dunha obra maior que se titulará Os froitos negros e que incluirá Fedor, As cicatrices do Sol e este Para que eu beba (entrevista de Elisa Álvarez, La Voz de Galicia, 10-01-2018).

Manuel María, Os soños na gaiola
Algúns dos poemas máis célebres da literatura galega atópanse nun libro humilde, cuxa primeira edición facturou un fabricante de cartóns para confitarías. Os soños na gaiola, de Manuel María, non só achegou a lingua a centos de cativas e cativos. Tamén inventou un xénero para o galego: a poesía infantil (Daniel Salgado, Sermos Galiza, 14-01-2018).

Encrucillada celebra 40 anos
Encrucillada naceu en 1977, no barrio de Canido de Ferrol, procurando o diálogo entre a fe e a cultura, desde unha ollada galega e en galego, porque o seu compromiso coa lingua era e é, salienta Andrés Torres Queiruga, "incondicional" (El Correo Gallego, 20-01-2018).
  • As letras galegas na encrucillada”: [...] Encrucillada non naceu por casualidade, «senón de estrita necesidade: a dun corpo social longamente amordazado, falado-falseado nun idioma alleo, emigrado de si mesmo, roto na súa intimidade, esgazada a súa trama social polo imposto -e ás veces interiorizado- turrar de tantas cordas de fantoche, que desde fóra decidían os camiños da política e do diñeiro, os da fala e os da escola, os da cultura e ata os do Evanxeo» (R. G., La Voz de Galicia, 20-01-2018).
María do Carme Kruckenberg, O morto asasinado
Entre 1998 e 2012 publicou periodicamente, en edicións non venais, un monllo de relatos que servían de agasallo para as súas amizades máis íntimas. Estes textos recóllense agora no volume O morto asasinado (Galaxia), nunha edición ao coidado de Mercedes Queixas (Xesús Fraga, La Voz de Galicia, 23-01-2018).

Antón Lopo, Corpo
[...] O xurado valorou o libro gañador, Corpo como un excelente poemario, que se compón de diversas suites que se completan ou se enfrontan ou se escisionan (El Correo Gallego, 25-01-2018).
Lucía Novas, Cervatos
[...] a autora leva á poesía a técnica do collage e a estética do videoclip. En imaxes que se suceden veloces, efémeras (Montse Dopico, Praza Pública, 27-01-2018).

Miguel Anxo Seixas, Castelao. Biografía un construtor da nación
O propósito de Seixas era pescudar nun Castelao de «raíces, árbore e froitos», no que o home, a árbore, «unha figura exemplar», tamén contribuíse ao entendemento da «obra excepcional» (Xesús Fraga, La Voz de Galicia, 29-01-2018).

Fernando Pérez-Barreiro Nolla, Poemas do carricanto
Ese poeta secreto revélase no libro Poemas do carricanto (Espiral Maior), que recolle a súa poesía galega, toda inédita, cun minucioso estudo biográfico e literario a cargo de Armando Requeixo e un epílogo de Xosé Luís Méndez Ferrín (Xesús Fraga, La Voz de Galicia, 31-01-2018).

Marilar Aleixandre, Mudanzas e outros velenos
Atravesados por unha forte conciencia feminista e de pescuda nas zonas negadas da historia, os seus poemas rescriben mitos e narracións, entenden o mundo como tecido por relatos e nel interveñen destemidos (Sermos Galiza, 31-01-2018).

16.1.18

VI edición de "Lingua de namorar"

Imaxe do Portal da Lingua Galega
"A Secretaría Xeral de Política Lingüística e a Dirección Xeral de Xuventude, Participación e Voluntariado da Xunta convocan unha nova edición do certame de declaracións de amor na rede Lingua de namorar".
Na ligazón enriba indicada atópase a páxina onde figuran as bases para a participación, así como a declaración de amor da Xunta polo lingua galega.
O prazo remata o 29-01-2018.

14.1.18

Antonio Manuel Fraga. A virxe das areas

Imaxe: Edicións Embora
Dúas beatas de Vilar de Sembra cren estar vendo a Virxe das areas cando atopan na praia, en camisón e desorientada a Norma Lago. Oficialmente, a rapaza levaba dous anos vivindo en Suíza cos seus tíos. Esta misteriosa aparición bota a andar as pescudas do xubilado e hipocondríaco Paco Louro, que remexe na memoria da parroquia ata dar coa resposta.
Vilar de Sembra pode ser o trasunto de calquera vila mariñeira, nomeadamente da Costa da Morte, segundo nos conta o autor. Coma en calquera poboación pequena, todo o mundo se coñece e todos os seus habitantes teñen unha cara pública e outra cara oculta que condiciona as súas vidas tanto ou máis cá primeira. As pescudas de Paco Louro destapan esta realidade paralela e poñen ante os ollos do lector as desgrazas, as vergoñas e a miseria moral que embazan a vida pública dos personaxes que se moven na novela.
Deste xeito, imos sabendo que Norma Lago nunca marchara a Suíza; esta loia faina correr a nai (Esperanza) para tapar a vergoña de que a filla fuxira cun home casado. En realidade, Esperanza estaba trabucada: Norma pretendía escapar co seu noivo secreto (Xureliño), pero atravesóuselle no camiño Casto Rivas, obsesionado coa rapaza, que a secuestra e mantén dous anos atada na baleeira abandonada da familia; drógaa con morfina e abusa dela en presenza da pretendida imaxe da Virxe das areas, da que tamén a familia tiña a custodia. A reaparición de Norma e o enterro de Casto coinciden no tempo e nas causas.

Servando Trillo, tío de Casto, é o que agacha máis segredos inconfesables. Pertence a unha familia de avoengo: industriais, militantes de partidos políticos ultraconservadores… Na guerra civil, Servando Trillo tomou partido polo bando vencedor, que o premiou coa alcaldía de Vilar de Sembra, alcaldía que mantén cando o país retorna á democracia. Encarna o caciquismo mudado de pel, pero non de condicións. Sospeitaba que o sobriño, herdeiro na xinea familiar e sucesor na política local, matara a Norma, de aí o distanciamento entre os dous. O alcalde fora amigo do irmán de Paco Louro antes da guerra e o noso pescudador ten o convencemento de que Servando está detrás da súa morte.

Esperanza é unha muller a quen a sorte lle torceu a cara. Coidou dos pais ata que morreron, do seu irmán diminuído psíquico e da filla reaparecida. É o único esteo da súa casa e gaña a vida traballando en casas de fóra. Amosa unha encomiable capacidade de resistencia e entrega. A filla foina parir na emigración para non luxarlle a honra ao pai, o cura párroco daquela aínda mozo.
De todos os personaxes da novela, son tres mulleres (Esperanza, Carme e Nora) as que cangan coa penitencia máis dura e menos merecida. Neste mesmo bando de perdedores da historia atopamos a Paco Louro (supervivente de familia de represaliados) e o doutor Óscar Bazán (estigmatizado por homosexual). Tampouco resulta unha sorpresa para o lector que sexan os personaxes máis solidarios e tolerantes.

No relato lineal que desenvolve Antonio Manuel Fraga saliéntanse dúas datas historicamente marcadas: 1938 (guerra civil, represión e xenocidio en auxe) e 1981 (“falido intento de golpe de estado perpetrado no Congreso por un grupo de gardas civís, fracaso que algúns aplaudían aliviados e que outros lamentaban en silencio”, p. 13). Os dous bandos enfrontados na primeira data seguen sen se levar ben na segunda. Na novela seguen ocupando o poder local os triunfadores da guerra fratricida e só lles pasa factura a xustiza poética: “Inevitablemente pensou en Servando, que murcharía só até o seu derradeiro latexo de vida. Paco desestimara denuncialo. A morte de Carme fora xa castigo dabondo” (p. 115).

Nesta novela de intriga, ademais da guerra civil, a represión, o xenocidio, a loita por manterse no poder, a violencia sexual, a homofobia… tócase o tema da xeración perdida, personalizada en Xureliño, paradigma desa mocidade estragada pola droga, especialmente na década dos oitenta do século XX.

Paco Louro gardará algúns dos segredos descubertos nas súas pescudas para non causar máis dor. Así e todo, o relato remata cunha raiola de esperanza reflectida na luz dos ollos de Norma.

Dictiografía
_____________________________________
Antonio Manuel Fraga, A virxe das areas. A Coruña, Edicións Embora, 2017.

11.1.18

María Victoria Moreno. Achegas na rede

Imaxe: culturagalega.org
Designación da Academia (Letras Galegas 2018)
  1. O Día das Letras estará dedicada a María Victoria Moreno Márquez”, RAG, 17-06-2017.
  2. A escritora cacereña María Victoria Moreno Márquez, autora do Día das Letras Galegas 2018”, La Voz de Galicia, 17-06-2017.
  3. As Letras do 2018 para María Victoria Moreno, a profesora que viaxou cara ao galego”, Praza Pública, 17-06-2017.
  4. María Victoria Moreno, a autora eleita pola RAG para o Día das Letras 2018”, Sermos Galiza, 17-06-2017.
  5. La extremeña Victoria Moreno Márquez protagonizará las Letras Galegas de 2018”, El Correo Gallego, 17-06-2017.
Sobre a autora
  1. María Victoria Moreno, na Galipedia.
  2. María Victoria Moreno na páxina da RAG.
  3. Letras Galegas 2018 en Sermos Galiza.
  4. R. Castro, “María Victoria Moreno, a ‘nai’ da literatura infantil galega”, Sermos Galiza, 14-06-2017.
  5. Manuel Bragado, “María Victoria Moreno, da vida e da esperanza”, Sermos Galiza, 17-06-2017. Reprodución dun artigo de 25-06-2015.
  6. Xesús Fraga, “María Victoria Moreno Márquez, unha ‘fada chovida do ceo’”, La Voz de Galicia, 18-06-2017.
  7. Ramón Nicolás, “Voz pioneira e polifacética”, La Voz de Galicia, 18-06-2017.
  8. R. Castro entrevista a Pedro Ferriol, marido de María Victoria Moreno, Sermos Galiza, 18-06-2017.
  9. Xan Carballa entrevista a María Victoria Moreno, Biosbardia, 13-05-2015.
  10. Xesús Alonso Montero, “María Victoria Moreno, filóloga sen fronteiras”, La Voz de Galicia, 02-07-2017.
  11. Xesús Alonso Montero, "María Victoria Moreno, políglota militante", La Voz de Galicia, 23-03-2018.
  12. Xesús Alonso Montero, "Victoria Moreno e o lobo epistológrafo", La Voz de Galicia, 30-03-2018. 
  13. Xesús Alonso Montero, "Un ensaio maxistral", La Voz de Galicia, 30-04-2018. 
  14. Xesús Alonso Montero, María Victoria Moreno. A proeza da súa vida e da súa literatura. La Voz de Galicia, 16-05-2018.
  15. Patricia Carballal Miñán, “2018. Anagnórise de María Victoria Moreno”, Praza Pública, 27-12-2017.
  16. "María Victoria Moreno 'contribuíu a situar a literatura galega infantil e xuvenil nun lugar digno'", Praza Pública, 14-01-2018.
  17. La Real Academia Galega ha dado por iniciado el 'Año Ana María Victoria Moreno', El Correo Gallego, 15-01-2018. 
  18. R. F., "Dúas biografías afondan na vida e no carácter de María Victoria Moreno",  La Voz de Galicia, 10-03-2018.
  19. Ánxela Gracián, Doce cartas a María Victoria Moreno. Ilustracións de Antón Seijas. "
    Nelas se rememora a súa infancia como paraíso perdido; as vivencias da mocidade e as aspiracións desta estapa; a súa concepción da docencia na que defende un ensino responsable e respectuoso; as lecturas; os gozos; a lealtade eterna aos amigos e aos mestres; o sentido épico da vida e, finalmente, a escrita como único exorcismo ante a dor de sabernos perecedoiros".Mario Álvarez, El Correo Gallego, 21-03-2018).
  20. Emilio Xosé Ínsua, "Unha novela de María Victoria Moreno", no blog A ínsua do Ínsua, 29-04-2018. 
  21. "María Victoria Moreno: una activista de la lengua gallega en sus libros y en su vida", El Correo Gallego, 01-05-2018. 
  22. Daniel Salgado, "A profesora que escribía para a infancia", Sermos Galiza, 07-05-2018.
  23. Daniel Salgado, "María Victoria Moreno e o Lorca galego", Sermos Galiza,  08-05-2018.
  24. Daniel Salgado, "María Victoria Moreno e a problemática cultural galega", Sermos Galiza, 11-05-2018. 
  25. Siro López, "Os ollos de María Victoria Moreno", La Voz de Galicia, 12-05-2018. 
  26. Xesús Fraga, "Literatura grande para lectores cativos", La Voz de Galicia, 13-05-2018.
  27. "A luz concentrada nunha folla de plátano", La Voz de Galicia, 13-05-2018.  
  28. Pedro Ferriol, "Leccións de vida", Sermos Galiza, 14-05-2018. 
  29. Carmela Ferreira Boo, "María Victoria Moreno, unha pioneira na literatura infantil e xuvenil galega", El Correo Gallego, 20-05-2018.

1.1.18

Rolda pola república das letras-192. Decembro de 2017

Armando Requeixo, Cunqueiro e Mondoñedo. Guía literaria
A obra preséntase como un itinerario pola histórica vila e a súa contorna. Trinta e cinco puntos xeográficos cosen as historias e os días do autor de Merlín e familia. “Cunqueiro deixou dito algunha vez que, independentemente do lugar de que estivese a falar, sempre estaba falando das rúas e os tipos de Mondoñedo”, sinala Requeixo (Daniel Salgado, Sermos Galiza, 03-12-2017).

IlMaquinario, Resaca
En Resaca, ilMaquinario transita entre os límites da realidade e a ficción nun proxecto no que os membros da compañía procuran reconstruír a súa memoria xeracional e familiar a través da historia dunha persoa común que desapareceu e que marcou as súas vidas: Álex (entrevista de Alberto Ramos, Praza Publica, 03-12-2017).

Carlos Labraña e o teatro infantil
[...] un dos autores máis premiados e de dilatada traxectoria en Galicia. A el débenselle unha chea de títulos, como O teatro dos soños (Garola, 2005), Os sons das buguinas (Baía, 2006), Lendas da noite de San Xoán (Everest, 2008), A fraga das árbores palabras (Embora, 2013), Espantallo (Fervenza, 2015) ou O apalpador (Galaxia, 2016) (Isabel Mociño, El Correo Gallego, 03-12-2017).

Estevo Creus, O lugar que non hai
Os poemas cos que Creus gañou un dos certames literarios máis veteranos de Galiza foron “concibidos para a oralidade”. “Non estaba moi seguro de se funcionarían como texto escrito, por iso o premio foi unha sorpresa”, admite (Daniel Salgado, Sermos Galiza, 04-12-2017).

Xaquín Marín, Tonecho
Unha retranca que herdou a súa creación, e que amosa en cada viñeta, sexa con ocasión das festas de Nadal, os xogos na rúa, o fútbol, as súas conversas co can Palleiro ou as discusións no seu grupo de idade ou cos maiores (Xesús Fraga, La Voz de Galicia, 06-12-2017).

Henrique Alvarellos, Xurxo Martínez González, Francisco Singul e Martín Souto, Os últimos carballos do Banquete de Conxo
[...] o libro xunta catro pequenos ensaios que xiran arredor do lugar e o que evoca, e constitúe unha alfaia singular por varias razóns (Berta Dávila, Praza Pública, 07-12-2017).

Xosé Luís Méndez Ferrín, Arraiano entre arraianos
Os textos de Ferrín publicáronse antes no Faro de Vigo, xornal co que mantén unha delongada relación. O máis antigo data de 1979. O máis recente, de hai dous meses. “Van de Asturies a Valença do Minho”, explica o editor Paco Macías, de Positivas (Daniel Salgado, Sermos Galiza, 08-12-2017).

Fernando Iglesias, «Tacholas», homenaxeado en Arxentina
Tacholas nació en Ourense en 1909 y se fue a Buenos Aires con 19 años. Allí tomó contacto muy pronto con los grupos intelectuales gallegos y cuando en 1936 llegó al país el director de teatro Manuel Varela Buxán se unió a él para formar la primera compañía argentuna de teatro gallego (La Voz de Galicia, 12-12-2017).

Matilde Felpeto, Cociña tradicional galega; Carina Regueiro, Estrelas da despensa galega
A perspectiva de Felpeto é transversal, no sentido de que mestura gastronomía, historia e cultura [...] Regueiro ofrece no seu libro 67 receitas tradicionais pero non refuga dos cambios experimentados pola gastronomía galega nos últimos anos (Xesús Fraga, La Voz de Galicia, 18-12-2017).

Francisco X. Suárez Naval, Alma e o mar
Alma e o mar achégase ao xénero da intriga para, dende a novela, abordar as múltiples violencias que sofren as mulleres (Xesús Fraga, La Voz de Galicia, 19-12-2017).

Arturo Iglesias/Xosé Tomás, Sabela. Almiranta dos mares do sur
Para documentarse sobre Sabela Barreto, Iglesias botou man de libros de viaxes, de novelas e, principalmente, do relatorio de Pablo Fernández de Quirós -piloto de navegación- arredor da travesía polos mares do sur. “O descubrimento das rexións austrais describía a viaxe que capitaneaba Sabela (Tamara Martínez Pastoriza, Sermos Galiza, 26-12-2017).

Antonio Neira de Mosquera, Galicia ante todo. Páxinas esquecidas do Rexurdimento (1840-1853)
Antonio Neira de Mosquera elaborou o seu pensamento, o traballo que recolle galicia ante todo. “É importante para entender o Rexurdimento”, esténdese Xurxo Martínez, “e axuda a facer un relato daqueles pioneiros que situaron Galiza no centro das súas inquedanzas”. Era unha elite intelectual que, máis alá de lugares comúns, “estaba en hora con todos os pobos de Europa”. Obras de Locke, Montesquieu ou Rousseau poboaban as bibliotecas particulares. “O mar era unha vía de comunicación moito máis aberta que a meseta”, conclúe (Daniel Salgado, Sermos Galiza, 27-12-2017).

Carlos Casares, O suicidio de Jonas Björklund e outras historias
O ano que a Real Academia Galega dedicou a Carlos Casares (1941-2002) chega a termo. Faino con dúas paradas nos alicerces fundamentais do seu traballo: a narrativa e o xornalismo. O suicidio de Jonas Björklund e outras historias e A ledicia de ler (Daniel Salgado, Sermos Galiza, 28-12-2017).

Xosé Constenla, O colapso territorial de Galicia
O xeógrafo compostelán Xosé Constenla ven de gañar a décimo sétima edición do premio Ramón Piñeiro de ensaio pola obra O colapso territorial de Galicia. Unha lectura dende o espazo da construción social do país [...] (Susana Luaña, La Voz de Galicia, 29-12-2017).

9.12.17

Un escritor insatisfeito e defraudado: W. Fernández Flórez

Imaxe: Fundación Wenceslao Fernández Flórez
"No es sociólogo, es verdad. No es un gobernante, es verdad también. España no puede esperar de él más que la inactividad y el sopor; certísimo. Pero puede dar destinos, y su mano suave tiene una cautela prodigiosa para repartir los fondos de reptiles"
Lido o parágrafo sen ningunha referencia ao que ancoralo enseguida se nos vai a cabeciña a algunha siglapunto (Emepunto, Errepunto, Ipunto...) referida a persoeiros que exercen o poder ou lle andan ao axexo. Semella un anaco tirado dalgún artigo de opinión de hoxe mesmo.

Pero o texto está tirado dun artigo titulado "Panorama político", escrito por Wenceslao Fernández Flórez e publicado o 29 de setembro de 1915. Referíase a Eduardo Dato Iradier e soa coma se non pasasen máis de cen anos por el.

O estudo de José-Carlos Mainer* do que collo a cita de enriba apunta, ademais das políticas, outras causas da insatisfacción do escritor coruñés en lingua castelá. A saber:

“Independientemente de las razones que antes he citado como causa del «señoritismo» del escritor, sería injusto olvidar aspectos más sociológicos que psicológicos: la absoluta precariedad de la clase media gallega, separada del pueblo bajo por el abismo de una diferencia de idioma pero también sometida a una oligarquía muy caracterizada; víctima de un complejo de inferioridad frente a las gentes del resto de la península, pero vivero tradicional de funcionarios y militares, únicos status donde la seguridad del puesto neutralizaba la inestabilidad temperamental de los gallegos (muchas veces resuelta en sumisión aparente, astucia y frialdad). No creo que falten estos rasgos en nuestro escritor, uno de los pocos españoles de su tiempo que supo hacer del periodismo lo más parecido a un negocio saneado y a un empleo fijo”.
Se unha opinión coma a transcrita ao inicio mantén a súa frescura pasado un século, alguén máis que o seu autor se sentirá insatisfeito e defraudado. Semella que estamos vendo a representación da mesma obra no mesmo teatro. Non cambia nin unha coma do libreto nin os elementos da escenografía. Soamente se van renovando os actores e as súas chaquetas, e o único que podemos valorar é se representan mellor ou peor o papel que teñen asignado. Para os espectadores que sofren a representación la vida sigue igual. O no.
No que portén ao abismo lingüístico estamos dando agigantados pasos al frente.

_________________________________________________
*José-Carlos Mainer, Análisis de una insatisfacción: las novelas de W. Fernández Flórez. Madrid, Castalia, 1976. Citas das páxinas 69 e 17-8, respectivamente.

2.12.17

Rolda pola república das letras-191. Novembro de 2017

Esa lista del patrimonio documental vela por la protección de esos fondos y por su accesibilidad (La Voz de Galicia, 01-11-2017).
[...] 94 contos que se suceden en orde minguante: o primeiro, Intruso, ocupa tres páxinas, mentres que o derradeiro, Infarto flamenco, ten nada máis que tres palabras (Xesús Fraga, La Voz de Galicia, 03-11-2017).
[...] en Elisa e Marcela non só dúas mulleres non renuncian ao seu amor nunha sociedade machista e homófoba, senón que se afonda na revisión da construción social da masculinidade -e da feminidade- (entrevista de Montse Dopico, Praza Pública, 03-11-2017).
[40 anos da publicación]
As convulsións sociopolíticas -a ditadura esboroábase- e a iniciación a unha existencia liberada conforman o pano de fondo de Dos anxos e dos mortos. Obra de protagonismo mozo e colectivo e con vontade de ruptura estética, escrita por un anarquista confeso, era, considera Kukas, "un froito máis naquela festa cultural e ideolóxica". Malia a violencia ambiental da época, as lembranzas reconstrúen un tempo vizoso, intenso, de caos e descubrimentos. Diso trata, tamén, a novela (Daniel Salgado, Sermos Galiza, 03-11-2017).
[...] un libro que rompe os lindes da poesía e que, sen dúbida, se vai converter nunha das lecturas imprescindibles da temporada en Galicia (El Correo Gallego, 04-11-2017).
Premio de Poesía Erótica Illas Sisargas, a decimosegunda edición [...]. Diáspora de amor balea é un espistolario a dúas voces "nas que a forza do erotismo está na distancia física entre as voces. É un erotismo imaxinado, cálido, tenro, construído desde a memoria dos corpos e, á vez, na fertilidade da imaxinación", sinala o fallo (Sermos Galiza, 04-11-2017).
[...] selección plural confeccionada segundo o criterio destas diferentes persoas que están vinculadas, dunha ou doutra forma, á Literatura Infantil e Xuvenil (LIX) en galego (Belén Bouzas, Sermos Galiza, 05-11-2017).
[...] analiza o sistema galego de medios de comunicación e o traballo dos xornalistas durante a Transición (Praza Pública, 05-11-2017).
O xurado valorou que a novela de Antonio Piñeiro é un “relato cunha grande habilidade narrativa que arrisca e funciona como mecano en que a persoa lectora ten que implicarse para construír o quebracabezas até a última páxina” (Sermos Galiza, 07-11-2017).
[...] el jurado de la edición número 23 de los Premios San Clemente Rosalía-Abanca ha escogido esta mañana como ganadores a Todo canto fomos, de Xosé Monteagudo, Patria, de Fernando Aramburu, y Morir en primavera, de Ralf Rothmann (Tamara Montero, La Voz de Galicia, 08-11-2017).
Conmemorar unha das grandes figuras da poesía e literatura galega de tódolos tempos. Ese era o fin da homenaxe que se lle brindou onte na libraría Andel de Vigo a Xohana Torres (Mar Mato, Faro de Vigo, 08-11-2017).
O mesmo ano en que os bolxeviques tomaron o Palacio de Inverno en Petrogrado, Ramón Cabanillas publicaba unha das súas obras maiores, Da Terra Asoballada. Libro de poemas chave no ambiente cultural das Irmandades da Fala (Sermos Galiza, 08-11-2017).
[...] devólvenos en Ultramarino o pracer e o misterio deses instantes fuxidíos que, dalgún xeito, marcan as nosas vidas. É un libro que transpira luz e estremecementos táctiles, que asume o risco da aventura poética e o hedonismo do xogo ­introspectivo, a forza e a emoción de saberse dono de plenitude carnal (El Correo Gallego, 09-11-2017).
O tributo -convocado sob a lenda de "Atesourando a palabra"- reuniu unha nutrida representación das artes polas que Paco Souto profesaba un maior cariño: as plásticas, a poesía, a música… (Sermos Galiza, 12-11-2017).
[...] o selo ourensán Eurisaces publica nun só volume -Poesía reunida (1988-2017)- a obra completa de Vázquez Naval, o que engade un libro inédito aos seus tres poemarios coñecidos: As voces da saudade (1988), O rito do regreso (1996) e As luces de noutrora (2010). Temporais pasaxeiros (H. J. P., La Voz de Galicia, 13-11-2017).
Un libro no que un mozo transexual chamado Álex comeza unha viaxe cara si mesmo despois de subir un vídeo á súa canle de YouTube, na que compartirá anacos da súa vida e das súas experiencias (entrevista de Borja Casal / H. J. P., La Voz de Galicia, 13-11-2017).
Pola versión ao galego de de Fosca (1869), de Iginio Ugo Forchetti (entrevista de Daniel Salgado, Sermos Galiza, 13-11-2017).
A activista cultural María Casar guiará ese día ás doce da mañá un roteiro pola cidade natal de Villalta, A Coruña. Titúlase Roteiro sobre o espello do mar e do vento e transitará "polos espazos que poetizou, porque na súa obra a Cidade faise palabara e reconstrúese como lugar mítico" (Sermos Galiza, 16-11-2017).
Anatomía da lingua foi escrito aos poucos, pero am preocupación polo noso idioma sempre estivo aí. É unha dor, unha cousa latente, que hai que intentar curar. A poesía é un analséxico e, á vez, unha denuncia, nun país coma o noso que abandona o seu (entrevista de Daniel Salgado, Sermos Galiza, 17-11-2017).
Unha obra de “corte filosófico” onde concede “un espazo de dignidade aos outros, aos diferentes, aos marxinados” –en palabras do xurado– deulle ao xornalista e escritor Alberto Ramos o XVII Premio Risco de Creación Literaria. Trátase de A simetría das bestas, que verá a luz en 2018 (Sermos Galiza, 18-11-2017).
"Os críticos, quen o coñeceron, ou no libro de conversas [Conversas con Carballo Calero, 1989], afirman que Carvalho Calero nunca falaba da Guerra Civil. Si o fixo nun romance 50 anos despois". O conflito armado entre democracia e fascismo ocupa a segunda parte de Scórpio. Dalgún xeito, anticipa a vaga de literatura da memoria histórica que abundará a narrativa galega no inicio deste século (Daniel Salgado, Sermos Galiza, 19-11-2017).

Para min é un pouco a subversión do discurso dos superheroes, que é un espazo da cultura pop que me interesa bastante e desde sempre. O que fixen foi utilizar esta cuestión como fío condutor da novela, do protagonista que vai intentando comprenderse a si mesmo a través dunha ferramenta como son os cómics. Iso é algo que todas as persoas facemos, pero sobre todo na adolescencia, un momento no que estamos intentando buscar os nosos referentes (entrevista de Belén Bouzas, Sermos Galiza, 20-11-2017).
Estíbaliz Espinosa escribe dende o enfoque «dunha cultura única -como define a propia autora- :a simbiose entre a ciencia e as humanidades, así como o eixe entre muller, tecnoloxía, palabra e ciencia» (Tamara Montero, La Voz de Galicia, 21-11-2017).
[...] relata una historia de aventuras sobre una organización clandestina creada para salvar obras de arte y, según el jurado, sobresale por "la mezcla de tiempos históricos" y una "relectura muy actual de la mitología griega con una gran sensibilidad con el patrimonio cultural" (El Correo Gallego, 22-11-2017).
[...] Arcadio López-Casanova. El foi o encargado de inaugurar o simposio co que a Real Academia Galega (RAG) conclúe na Coruña o seu programa sobre o autor ao que dedicou este ano o Día das Letras Galegas (Brais Capelán, La Voz de Galicia, 22-11-2017).
Desde Sacardebois, Araúxo vai reconstruíndo a memoria da comarca a través das palabras e recordos das súas xentes (El Correo Gallego, 23-11-2017).
Os fillos como ferida. Como fenda que racha a vida. A xuventude. E máis nun contexto de precariedade laboral, social e vital. Desa consciencia nace Lumes (entrevista de Montse Dopico, Praza Pública, 26-11-2017).
Nas súas páxinas, o lector pode descubrir a riqueza literaria de puntos da cidade a través da información referida á vida e á obra do autor de Merlín e familia, así como a outros creadores relacionados con el (El Correo Gallego, 28-11-2017).
Froito dun intenso traballo de anos, os autores achegan no libro documentación que proba o espolio coñecido pero tamén información e datos sobre moitos outros aspectos polémicos -cando non ilegais e claramente inmorais- que rodearon aquel proceso que supuxo un "macroespolio" moito máis aló da antiga residencia de Pardo Bazán e que contou coa colaboración da elite coruñesa conservadora da época (Miguel Pardo, Praza Pública, 28-11-2017).
En Acto de Hixiene, o público asiste ás exequias dunha artista que todo o mundo respectaba, pero ninguén coñecía.
   
        No fondo, a mesma denuncia: a pobreza -real, non romantizada nin metafórica- de moitos artistas
    -”Sabías que cando atoparon o cadáver estaba xa en descomposición? E que só comezaron a investigar porque deixou de pagar o aluguer? E que durante toda a súa vida non tivo un só recoñecemento que fose?” (Montse Dopico, Praza Pública, 29-11-2017).
[...] premio de novela por entregas de La Voz de Galicia na súa última edición (Jorge Lamas, La Voz de Galicia, 30-11-2017).
A historia comeza cando o narrador decide abrir o vello bául do bisavó e atopa unha morea de poemas escritos sobre cortizas de bidueiro (El Correo Gallego, 30-11-2017).