Noticias de literatura-164. Agosto de 2015

Martin Codax, en xaponés

[...] Takekazu Asaka, profesor de Filoloxía Románica da Universidade Tsudajuku de Toquio, o seu último libro, Xograr Martin Codax, unha tradución ao xaponés das sete cantigas de amigo do trobador medieval vigués publicado pola editorial nipona Ronso (La Voz de Galicia, 01-08-2015).

Esther F. Carrodeguas, Voaxa e Carmín

[...] a obra coa que a escritora e actriz Esther F. Carrodeguas vén de gañar o Premio Abrente de Textos Teatrais. Cando o recolleu, na Mostra Internacional de Teatro de Ribadavia, lembrou que as populares Marías non son unha estatua de postal, senón unha lembranza do que non debería volver pasar (Montse Dopico, Praza Pública, 01-08-2015).

Beatriz Maceda, O álbum de Garrincha

A novela de Beatriz Maceda evoca a historia do futbolista brasileiro en O álbum de Garrincha, unha novela que fala de fútbol mais tamén de integración, de superación das dificultades e de solidariedade. “Son mestra e desde hai anos temos aulas multiculturais e dinme conta de que chegan coa morriña nos ollos, cunha tristura inmensa, sen ser referente de nada e vin que o fútbol é un deporte democrático co que a integración pode ser rápida”, explica a escritora (Carme Vidal, Sermos Galiza, 03-08-2015).

• Xesús Fraga, “Garrincha volve dar alegría ao pobo”, La Voz de Galicia, 06-08-2015.

María Victoria Moreno, homenaxeada no Día das Galegas nas Letras

[...] os presentes fixeron un percorrido pola creación literaria desta profesora nacida en Cáceres pero que viviu grande parte da súa vida na cidade do Lérez onde participou activamente na vida cultural e política (Galicia Hoxe, 16-08-2015).

• Fina Casalderrey fala de María Victoria Moreno, Sermos Galiza, 15-08-2015.

Manuel Rivas, A boca da terra

A necesidade de expresarnos e lembrar, o poder da linguaxe e o cruzamento incesante de camiños que a vida é, percorren este discurso poético de Manuel Rivas que casa, en feliz confluencia, o popular, os haikus e as luzadas surrealistas (Ramón Nicolás, La Voz de Galicia, 21-08-2015).

Ramón Chao Rego, homenaxeado en Vilalba

O escritor e xornalista Ramón Chao (Vilalba, 1935) recibirá o vindeiro 28 de agosto unha homenaxe popular na súa vila natal, como recoñecemento á súa traxectoria vital e profesional (Galicia Hoxe, 21-08-2015).

Kruckenberg, homenaxeada

A imaxe e o poema están nas escaleiras da rúa Roupeiro, en Vigo. Trátase dun traballo do Proxecto EWA.

O texto pertence ao poemario A sombra ergueita, editado por Castrelos en 1976. Neste libro, os poemas aparecen numerados. O da fotografía vai encabezado co número 39 e pecha a obra. Unha obra que reflexiona sobre o sentido da existencia, que rezuma intimismo e, por veces, desespero.

Curiosamente, o poemario arrinca con estes versos:

Nin os muros de pedra

do camiño

paran o vento.

Ninguén para o vento.

O muro que sostén o traballo artístico é de formigón e, se non pode parar o vento, si pode soster un grito poético de fe e esperanza no ser humano.

Que dure.

Máis información:

• Proxecto EWA, en vimeo.com
• Entrevista con Marcos Puhinger, en Sermos Galiza
• El espíritu de la poeta María do Carme Kruckenberg, en Faro de Vigo

Santiago Cortegoso. Raclette

Imaxe: Edicións Xerais

Ao redor do simbólico aparello que dá título á obra reúnense cinco personaxes (dúas parellas e a convidada dunha delas). Malia usaren unha única mesa, o autor organiza a escena coma se se tratase de dúas obras diferentes; os dous grupos non comparten nada entre si, actúan coma se vivisen en mundos paralelos. Non será ata as escenas finais cando o espectador descubrirá que os fillos son o elemento de relación deses dous mundos.

Sobre as táboas desenvólvese unha ampla temática propia da sociedade de hoxe en día. Salta á vista a incomunicación que padecen os personaxes, paradoxal nun mundo intercomunicado cada segundo do día. Os personaxes fannos ver que a incomunicación non é un problema de aparellos, senón de actitudes.

A crise económica amarga a vida e a relación de parella dos personaxes masculinos, que sofren o drama do paro. Os dous que temos en escena viven do salario das mulleres.

Os fillos --hai dous que non aparecen en escena, pero son motivo central na conversa-- convértense en motivo de fricción entre as parellas. O espectador decátase de que se trata de preadolescentes sobreprotexidos polos pais e consentidos máis alá do que a prudencia e a boa crianza aconsellan. Os nenos aplican instintivamente a máxima de que o fin xustifica os medios cando se trata de lograr os propios obxectivos. Cando o espectador descobre que a morte dun dos rapaces foi causada pola acción acosadora do rival ten á vista o tema principal da peza. O redentor espírito maternal evita que as cousas acaben na xustiza e a vida siga máis ou menos igual, pero no fondo son pais e nais os que manifestan un maior sentimento de culpabilidade.

O grupo humano que temos en escena fórmano persoas adultas, maduras e na flor da vida (andan entre 32 e 42 anos). Amosan as neuras típicas da xente nestes tempos de crise: sentido crítico, compromiso social, preocupapción pola conservación do medio ambiente e dieta sa… pero con escasos recursos para controlar os acontecementos que os arrastran irremisiblemente.

Dictiografía

• Raclette, de Santiago Cortegoso, no Telexornal de CRTVG, 10-11-2014.
• “Santiago Cortegoso Gaña o Álvaro Cunqueiro coa obra Raclette”, La Voz de Galicia, 10-11-2014.
• “Santiago Cortegoso y su obra Raclette ganan el XXII Premio Álvaro Cunqueiro de textos teatrales”, El Periódico, 10-11-2014.
• Montse Dopico, “Santiago Cortegoso gaña o Álvaro Cunqueiro con Raclette, Magazine Cultural, 10-11-2014.
• “Santiago Cortegoso gaña o Premio Álvaro Cunqueiro de teatro coa obra Raclette”, Faro de Vigo, 11-11-2014.

---

Santiago Cortegoso Calvar, Raclette. Vigo, Xerais, 2015.

Personaxes: 5 (tres mulleres e dous homes).

Antón Fortes & Maurizio A. C. Quarello, 'Caderno de animalista'

Imaxe: Letra pequena

Advírtenos Antón Fortes na introdución que Caderno de animalista é un achegamento “a unha serie de obras emblemáticas” dun período que elevou ao cume a pintura e a literatura. Salvo erro, os artistas re-visionados neste libro cobren un tempo que vai de finais do XIX aos anos 60 do século XX, exceptuando a Goya que, se ben é máis antigo, non resulta menos vangardista. Degas, Toulouse-Lautrec, Mondrian, Klimt, Warhol, Dalí, Picasso, Munch… a obra escolma o mellor das vangardas pictóricas, especialmente as relacionadas coa bohemia parisina. E esa nova lectura de obras hoxe clásicas feita dende o punto de vista animal resulta enormemente racional e lúcida.

O carácter lúdico deste libro non impide a crítica social nin o tratamento de temas que preocupan a sociedade actual. Velaí están as referencias á “arte dexenerada” do nazismo ou á produción industrial ou á contaminación.

Admite distintos niveis de lectura, non só a infantil ou xuvenil. Son moi interesantes as propostas didácticas que  fan Inés Martínez e os blogs O lar de Frianciño e Letra pequena, ligados embaixo.

Dictiografía

• Caderno de animalista. Presentación editorial.
• Obradoiros de Contarte, no blog O lar de Frianciño.
• Caderno de animalista, reconocimiento. La Voz de Galicia, 7-5-2009.
• Caderno de animalista, no blog El gourmet, la grulla y yo.
• Caderno de animalista, ficha da obra na páxina Casa da Leitura.
• Caderno de animalista, propostas de Inés Martínez.
• Descubra as semelhanças II, no blog Letra pequena.

---

Antón Fortes & Maurizio A. C. Quarello, Caderno de animalista. Pontevedra, OQO, 2008.

Noticias de literatura-163. Xullo de 2015

Ana Acuña, Conciencia política e literatura galega en Madrid (1950-2000)

un estudo que reivindica os “madrigalegos” como pioneiros en diversos campos da política ou da cultura (Montse Dopico, Praza Pública, 03-07-2015).

Juan Carlos Bermúdez, A revolta dos gorrións

[...] a historia novelada da gran revolta irmandiña (El Correo Gallego, 05-07-2015).

Marcela Porto, parabéns

Marcela Porto atesora más de 40 publicaciones, fruto de otros tantos premios de renombre obtenidos en categoría escolar (El Correo Gallego,  06-07-2015).

Manuel Antonio, De catro a catro

Trátase dunha versión bilingüe e ilustrada, que traduce ao castelán e en imaxes ese particular universo, moi ancorada no mar, os seus oficios e a súa capacidade simbólica, do seu autor. Unha nova singradura para o poemario, que busca fondear en portos novos e recalar en vellos peiraos coñecidos. O autor da tradución, o xornalista e tamén poeta Luís Rei, entendeu o seu cometido «como unha boa ocasión para volver poñelo de actualidade entre os lectores de poesía das xeracións máis novas (La Voz de Galicia, 09-07-2015).

Neira Vilas, Semente galega en América

É o caso do veciño de Vila de Cruces (cruceño coma o autor) que armou o primeiro coche arxentino, do fotógrafo predilecto de Carlos Gardel de orixe estradense ou mesmo dun adestrador de abellas de combate. En total cen historias, tan breves coma atractivas, reducidas cada unha delas a unha soa páxina e acompañadas polas ilustracións do artista mindoniense Xosé Vizoso (P. Calveiro, La Voz de Galicia, 10-07-2015).

Afonso Eiré, O Piloto, o último guerrilleiro

Un libro con documentos e materiais inéditos e cun formato que se sitúa a medio camiño entre o ensaio e a novela, no que agroma o intenso traballo de documentación realizado por Eiré durante anos, incluídas ducias de entrevistas (Praza Pública, 08-07-2015).

Antonio Piñeiro, A identidade fascinada

Un ollar ao mundo universitario compostelán dos 80 que vai moito máis alá do memorístico. Que se alía co ensaio para indagar sobre a construción da identidade galega. Que volve celebrar, como as súas anteriores novelas, a capa máis dinámica da sociedade (Montse Dopico, Praza Pública, 10-07-2015).

Orellas de Bolboreta, censurado en Venecia

Orellas de Bolboreta, a historia de Mara, unha nena que foi educada na igualdade e a autoestima, é un dos 49 títulos que o novo alcalde de Venecia, Luigi Brugnaro decidiu retirar da programación de garderías e escolas municipais de Educación Infantil (Sermos Galiza, 10-07-2015).

• A reacción de Sciltian Gastaldi
• Crónica de Francesco Furlan, Repubblica, 25-06-2015.

Edicións Positivas, vinte e cinco anos

Un cuarto de século en que Positivas foi confeccionando un catálogo de referencia grazas ao seu labor editorial, a súa colección de poesía Diversos ou distintas iniciativas de calado, como a publicación das obras completas de Vidal Bolaño (Alberto Ramos, Praza Pública, 18-07-2015).

Manuel Portas, Lourenço Xograr

O escritor Manuel Portas é o gañador da XXVII edición do Premio García Barros (Sermos Galiza, 22-07-2015).

Carlos Maside, Correspondencia (1928-1958)

O volume reúne 179 cartas do pintor, case todas inéditas, dende 1928 ata 1958. Están moi marcadas pola Guerra Civil e a longa represión posterior (El Correo Gallego, 23-07-2015).

Avelino Muleiro (coord.), 'Homenaxe a Neira Vilas e a Balbino'

Imaxe: Librería Andel

Persoeiros da cultura, do país e de fóra, reúnense nesta obra para homenaxear o escritor Xosé Neira Vilas e a súa criatura máis universal, Balbino, con motivo do 50º aniversario de Memorias dun neno labrego. Da lectura longa e entretida deste volume que recolle análises, experiencias e opinións sobre autor e obra, o lector aprende que:

• o propio autor é un balbino máis;
• o personaxe vén sendo o epítome do emigrante e da aldea global;
• Balbino é da estirpe dos bos e xenerosos; un rapaz con conciencia de clase que sabe da falta de compango; un labrego, exemplar da cultura labrega porque lles lembra aos gandeiros de onde veñen; un labrego que esperta o orgullo de sentirse tal; un labrego que eleva a fala á dignidade que merece;
• Balbino é un neno dun país sen as escolas necesarias para os que teñen devezo por aprender; escolas que non falan a lingua ágrafa que os nenos maman;
• a lingua é un cordón umbilical que une á Terra, sobre todo se se está lonxe;
• Balbino describe unha época e unha Terra moi próxima aos que lles tocou vivilas e converteu unha aldea en universal. As súas memorias son unha radiografía etnográfica natural e auténtica (Avelino Muleiro);
• as súas reflexións valen para calquera neno de calquera tempo e lugar. para el, vivir e pensar son dous aspectos indisociables da persoa;
• Balbino apréndenos outro xeito de ollar. Un exemplo de amor á Terra (Marcos Seixos), que reclama os dereitos humanos na súa lingua;
• Balbino vén sendo a representación de cada Ninguén, unha “gratificación na autoestima” (Baldomero Iglesias).

Falan da obra

• Presentación do libro Homenaxe a Neira Vilas e a Balbino, na páxina da biblioteca Neira Vilas (Vigo).
• Presentación da obra Homenaxe a Neira Vilas e a Balbino, na páxina de Consellería de Educación.

---

Avelino Muleiro (coord.), Homenaxe a Neira Vilas e a Balbino. Vigo, Ir Indo, 2013.

Bohumil Hrabal, Unha soidade demasiado ruidosa

Imaxe: Rinoceronte Editora

“Levo trinta e cinco anos traballando [prensando, prensando, prensando, que prenso] con papel vello”, dinos Hant'a repetidamente. Ao principio, os libros vellos doíanlle, pero pouco e pouco fóiselle endurecendo o espírito e xa case non sentía a desfeita. Así e todo, o soto no que traballa, ademais de local inhóspito, tamén resulta ser a súa particular universidade. Os libros que lle van caendo no buraco son seleccionados polo traballador para a súa lectura e moitos deles pasan á biblioteca particular. Os que non escolle pasan a decorar as balas de papel para reciclar, coma se lles quixese dar unha morte artística. Non faltan momentos na lectura en que o protagonista comenta co lector a súa persoal visión das obras e autores  que lle caen naquel colector de lixo no que traballa.

Hant'a acaba por collerlle cariño ao traballo e desgústao ver marchar aquelas balas de papel decoradas con libros e revistas que considera pezas de arte.

O protagonista pensa sobre a súa vida e sobre o mundo, ás veces de máis. Tamén consome máis cervexa da debida. O seu pensamento é agre e pesimista: “O ceo non é humano, nin tampouco o é a persoa que se dedica a pensar” (p. 20); “A compaixón e o amor esquecinos” (p. 68). O protagonista limpa o seu tobo de ratos; no soto esmágaos na prensa… o mesmo que os nazis acabaron coa súa xitaniña…

O tempo vai pasando, o mundo cambia e Hant'a vai deixando de ser un home do tempo novo, como se nos di na presentación editorial. Visita unha prensa nova que fai o traballo de vinte vellos e agoira un estilo de traballo inhumano e diferente: vestimenta, actitude, lugar de traballo, bebida, vacacións… A visita a ese novo lugar e estilo de traballo deprímeo. O mesmo que os rapaces da “brigada socialista” que o van substituír. Hant'a séntese “un manta”, mesmo lle parece que os libros que amaba conspiraban contra del.

Il lettore comune observa no protagonista narrador a tendencia a fundir contrarios, a eliminar as fronteiras temporais entre pasado e futuro, ofrecéndonos deste xeito unha visión pouco habitual da realidade. Hant'a séntese un pobre home expulsado do seu paraíso, e no paraíso novo non ten cabida. Só lle queda o seu mundo onírico, e para manterse nel precisa a axuda do alcohol.

Falan da novela

• Unha soidade demasiado ruidosa. Bohumil Hrabal, en Desordenadas lecturas.
• Unha soidade demasiado ruidosa, en Trafegando ronseis.

Recensións

• Trama. Argumento da novela na Wikipedia.
• Unha soidade demasiado ruidosa. Recensión á edición italiana.
• Il lettore comune: achegamento Unha soidade demasiado ruidosa e ao seu autor.
• Unha soidade demasiado ruidosa. Ficha da novela e do autor en sololibri.net.

---

Bohumil Hrabal, Unha soidade demasiado ruidosa. Cangas, Rinoceronte, 2010 (2ª edición). tradución do checo de Fernando de Castro García.

Heliane Bernard / Olivier Charpentier, 'Guernica'

Imaxe: Kalandraka.com

Heliane Bernard (historiadora) e Olivier Charpentier (ilustrador) vanlle dando corpo ao proceso creativo do Guernica. Acoutan o período histórico de febreiro de 1936 a maio de 1937, é dicir, dende a subida ao poder da Fronte Popular ata o remate do cadro que recolle a pavorosa sacudida que significou o bombardeo da vila vasca (26-04-1937). O relato deseñado segue o fío do acontecemento histórico e engádelle o noxo e o horror que a barbarie produciu no ánimo do artista. Ante os ollos do lector, acontecemtos históricos e sentimentos íntimos van confluíndo para explicar a xénese dun mural que recolle a esencia dun país desfeito por unha guerra fratricida e preludia unha etapa negra na historia da humanidade provocada por réximes políticos alicerzados no odio.
Compleméntase o álbum cunha exposición didáctica sobre o acontecemento histórico, un retallo biográfico de Pablo Picasso, unha descrición da súa traxectoria artística e unha análise do Guernica e das súas particulares vicisitudes.
___________
Heliane Bernard / Olivier Charpentier, Guernica. Pontevedra, Kalandraka, 2008. Tradución de Emma Lázare.

Xosé María Díaz Castro. Nimbos de luz

Este libro recolle a exposición coa que se homenaxeou o poeta o Día das Letras do 2014. Trátase dun traballo colectivo coordinado por Alfonso Blanco Torrado que, baixo o título de "Unha voz limpa e comprometida", traza a traxectoria vital e poética do homenaxeado e sintetiza o triplo basamento da súa obra: lingua + paisaxe + cultura labrega. Afirmación que se pode ver corroborada polas imaxes desta fotobiografía.
Completan o traballo as achegas de Luís G. Tosar ("Diálogo con palabras amadas e soñadas") e Armando Requeixo ("A poesía que non se vai xa máis" e a "Cronoloxía", ampla e detallada).
Como agasallo, acompaña ao libro o documental de Xosé Antón Cascudo, O instante eterno, que recolle o espazo poético diazcastriano.

Imaxe: Xosé Cid. Escultor

Dictiografía

• Noticia da exposición Xosé María Díaz Castro. Nimbos de luz, en La Voz de Galicia, 01-11-2015.
• Presentación en youtube da fotobiografía de Xosé María Díaz Castro. Nimbos de luz.
• Nimbos de luz, en eldiario.es, 14-04-2014.

---

Alfonso  Blanco Torrado (coord.), Xosé María Díaz Castro. Nimbos de luz. Vigo, Galaxia / Xunta de Galicia, 2014.